We zien wel

dsc_10100_dieter.jpg

Filosoof Dieter Lesage maakt in het tijdschrift Simulacrum bedenkingen bij vooropgestelde te behalen competenties in kunstonderwijs. Ik deel zijn bezorgdheid. Daarom blijven we vurig pleiten voor grofkorrelige competenties die richting geven,  inspireren … maar ook voldoende ruimte geven aan het onverwachte. Lesage gaat nog een stap verder. Als provocatie kan het volgend fragment tellen:

Ongetwijfeld bestaan er ook onderwijsmanagers die niet vreemd opkijken wanneer een (kunst)docent aangeeft dat hij de studiefiches het liefst zou voorzien van de eenvoudige notitie: we zien wel. We zien wel wat we zullen zien. We zien wel wat we zullen doen. We zien wel waar we komen. We zien wel hoe we er komen. We zien wel. Dat lijkt ongehoord, maar is dat wel zo? Moeten we niet juist leren om het leren opnieuw als een avontuur te zien? 

Bill Viola

csm_1995.BV.01-1_699162b07e.jpg

Voor de derde keer zag ik The Greeting, een indrukwekkende video-installatie uit 1995 van Bill Viola. Viola maakte het medium videokunst volwassen en wordt de Rembrand van de videokunst genoemd. The Greeting is te zien in museum de Pont in Tilburg.

De scene is eenvoudig. Twee vrouwen zijn met elkaar in gesprek. Ze worden plots onderbroken als een derde vrouw in beeld verschijnt. Het fragment duurt maar 45 seconden. Maar Viola vertraagde de scene naar 10 minuten. De banale gebeurtenis wordt in slow motion geladen en rijk. De vertraging maakt je gevoelig voor details.

The Greeting is geïnspireerd op een zestiende-eeuws schilderij van Jacopa da Pontormo. Viola maakt zo een belangrijk statement: hij neemt het canon van de schilderkunst als uitgangspunt voor zijn werk. En daar voegt hij iets aan toe. Want Pontormo moest de ontmoeting nog vangen in één beeld. Viola heeft een camera ter beschikking.

Vertragen, aandacht, zin voor detail, vakmanschap, het canon kennen, eigentijds vertalen: The Greeting doet thema’s opborrelen die ook iets vertellen over sterk kunstonderwijs.

csm_1995.BV.01-2_452fb234c1.jpg

Onbruikbaar

tumblr_mwfdwuDpXt1qad4foo1_1280.jpg

Kunstenares Katerina Kamprani maakt gebruiksvoorwerpen onbruikbaar. Grappig? Zeker. Maar na de eerste glimlach borrelen er existentiële vragen op. Moet alles een doel hebben? Moet kunst nuttig zijn? En moet een artistiek proces altijd uitmonden in een afgewerkt product?

De vooronderstelling dat kunst(onderwijs) functioneel moet zijn, wordt hier serieus in vraag gesteld. Deze onbruikbare gebruiksvoorwerpen waarschuwen ons voor een (kunst)(onderwijs)wereld waarin harde doelgerichtheid de norm is.

24.jpgThe-Uncomfortable-by-Katerina-Kamprani-03.jpg

Artistieke artistieke competenties

IMG_0484.jpg

Vakteams van de academie van Gentbrugge formuleerden competenties die ze bij hun leerlingen willen ontwikkelen. Tijdens een werkdag werden die besproken met collega’s van andere vakdomeinen. Deze kritische vrienden gaven het materiaal een extra kwaliteitsinjectie. En dat leverde sterke, bijzondere omschrijvingen op:

Uitgepuurde artistieke competenties voor de klassen woord:

  • Je staat er
  • Je kan je publiek ontroeren
  • Je toont spelplezier
  • Je spreekt verstaanbaar
  • Je oefent ook thuis
  • Je hebt een rijke verbeelding

Poëtische artistieke competenties voor de klassen zang:

  • Je stem is je communicatiemiddel met de ziel
  • Je zoekt schoonheid in muziek én tekst
  • Je wordt geraakt en kan raken
  • Tegenslag is een stimulans tot onderzoek
  • Oefenen is een onderdeel van je dagelijkse bezigheden

Artistieke artistieke competenties. Heb jij ook zulke pareltjes? En wil je die delen? erik.schrooten@ucll.be

Jaarplannen schetsen

Ardèche schets23.jpg

Op een tentoonstelling over de architect Le Corbusier zag ik studenten schetsen maken. Ik moet toegeven dat ik met lichte jaloezie naar  hun bekwaamheden keek. Wat zou ik dit ook graag kunnen. In enkele lijnen worden ruwe contouren op papier gezet. Gedachten worden al tekenend geordend. Onaf maar daarom juist zo interessant: de verbeelding krijgt nog speelruimte.

Jaarplannen in kunstonderwijs mogen ook schetsen zijn. Je tekent in ruwe krijtlijnen het jaar uit. Intenties die je wil waarmaken. Voldoende als houvast. Maar ook open om ruimte te creëren voor wat er elke les gebeurt: het hier en nu, toeval, de zoektocht naar een volgende stap…

Zonder (jaar)plan zijn we geen onderwijs. Zonder (speel)ruimte geen kunstonderwijs.

Intake met beelden

image001

Iets uitdrukken hoeft niet altijd met woorden te gebeuren. Soms levert een andere vorm interessante dingen op.

Een lerares van de academie van Sint-Truiden werkte met een set inspiratiekaarten (bijvoorbeeld picture this) voor het intakegesprek. Leerlingen kregen de vraag ‘Wat is je droom voor dit jaar?’. Uit de set kaarten kozen ze een foto die daar uitdrukking aan gaf. Dit was het uitgangspunt voor het gesprek.

De kaarten bleven ook de komende maanden zichtbaar in de klas. Kwestie van het doel voor ogen te houden.

Lagom

tumblr_static_lagom_logo

Niet te veel, niet te weinig. Dichter kom je niet bij een vertaling van het Zweedse woord lagom. Volgens de overlevering komt lagom van laget, wat zoveel betekent als ‘het team rond’. In de Vikingtijd was het de gewoonte om allemaal uit dezelfde hoorn wijn te drinken. Die passeerde van hand tot hand. De uitdaging lag erin net genoeg te drinken zodat iedereen een eerlijk deel kreeg. Mooi dat je een concept in één woord kan pakken.

Lagom is ook belangrijk voor academies die competentielijsten willen ontwikkelen. Het is altijd weer zoeken hoeveel competenties je naar voor wil schuiven. Sommigen hebben de neiging om hele reeksen te maken: hoe meer competenties, hoe beter het onderwijs. Ondertussen weten we dat dat niet zo is. En zeker niet in kunstonderwijs.
Daarom de gouden raad: lagom.
Als je zucht als je een lijst competenties ziet,  heb je er te veel. Als de zinnen geen richting geven, heb je er te weinig aan. Als een lijst hanteerbaar, overzichtelijk en inspirerend aanvoelt, zit het goed.