Struikelende feedback

20161101113007_cotthem7.jpg

Prachtig hoe sommige leraren traag en zoekend feedback formuleren.

Ze struikelen…

over…

 

hun woorden…

zwijgen even…

 

 

om het…

 

juiste woord…

te zoeken.

Daarna excuseren ze zich. Omdat hun gedachten er zo onhandig en moeizaam uit kwamen. Maar het tegendeel is waar. Ze belichamen bedachtzaamheid, nuance en zorgvuldigheid…

… de aarzeling van hun gedachten geeft speelruimte aan verbeelding.

Anders lesgeven?

transformatie karen martin vlinder ontpoppen.jpg

En geef je nu zelf anders les? Dat was de verrassende vraag die een directeur me stelde. Heeft het project artistieke competenties van mij een andere leraar gitaar gemaakt? Het antwoord is ja. Enkele voorbeelden?

Intentiegesprekken zijn voor mij sleutelmomenten. Dan bepalen we samen de route. Ik laat me dan ook graag verrassen door de voorzetten van de leerlingen. En die gesprekken zijn niet vrijblijvend. Ik kom regelmatig terug op de afspraken die we maakten. Onze globale doelen verliezen we niet uit het oog.

Ik heb de schoonheid van vakmanschap herontdekt: herhalen tot het erin zit, nauwkeurig afwerken. Geen angst om leerlingen te laten zwoegen en zweten. Het hoort er gewoon bij. Om daarna, als het zweet opgedroogd is, samen te genieten van dat geleverde werk. Belangrijke nuance: ik zoek manieren om dat vakmanschap zo compact mogelijk aan te bieden zodat er ruimte vrij komt voor andere thema’s.

Kansen tot creatie laat ik niet meer liggen. Vroeger dacht ik nog wel eens: kan dit wel op de academie? Die schroom is verdwenen. Als we nieuwe vondsten doen, is het feest in de klas. Spelen met een partituur is een dagelijkse praktijk geworden. Leerlingen die met eigen werk afkomen, krijgen de volle aandacht. Vele leerlingen spelen ook eigen composities op concerten.

Zo, genoeg teruggekeken. Dit was de laatste blog van dit schooljaar. Geniet binnenkort van een welverdiende vakantie… en tot in september.

Meerduidigheid en empathie

a1ib000000LrsjPAAR.jpg

Uit een interview met Ramsey Nasr:

Ik ben er meer dan ooit van overtuigd dat onderwijs niet alleen theoretische kennis en praktische vaardigheden moet aanbieden, maar ook moet trachten een kind zaken als meerduidigheid, nuance, empathie en verbeelding bij te brengen. Niet omdat dat zo nobel of chic of menslievend is, maar omdat onze maatschappij anders morgen niet meer bestaat.

Wie op jonge leeftijd in aanraking komt met kunst, kan ervaren dat er een breder palet is dan de drie basiskleuren van zijn bestaan en dat de wereld niet stopt aan de voordeur. In een globaliserende wereld die steeds complexer wordt, zijn zulke ervaringen noodzakelijk.

Bovendien zijn ze makkelijk realiseerbaar. Ikzelf stond verbaasd van wat goed kunstonderwijs vermag, toen een bevriende hoorniste me onlangs vertelde over haar ervaringen als kunstdocente. Ze geeft op projectbasis muziekonderwijs aan jonge leerlingen, van peuters tot pubers. De kinderen leren tijdens haar lessen het muziekinstrumentarium van een orkest kennen, ze ontmoeten de musici, bezoeken repetities en krijgen soms compositieopdrachten rond het muziekstuk.

Wat blijkt?

Jonge kinderen hebben geen enkele moeite met hedendaagse klassieke muziek die volwassenen vaak geïrriteerd als ‘piep-knor’ terzijde schuiven. Piep-knor gaat erin als koek. Kinderen hebben juist meer moeite met Bach, Mozart en al die andere componisten die wijzelf tot het eerbiedwaardige pantheon van de klassieke muziek rekenen. Kinderen zijn avontuurlijk en staan open voor een uiterst moderne en complexe wereld.

Re dorisch

kapiteel-dorisch.jpg

De tijden zijn veranderd.

Een leerling vergat om si mol (aan de sleutel) te spelen.

Het deed me terugdenken aan een eigen traumatische jeugdervaring in de pianoles. Ik had de drie kruisen niet gelezen en het werk in la klein (in plaats van la groot) doorgenomen. De uitbrander die daarop volgde ben ik nog steeds niet vergeten. De datum ook niet: het was 6 december. Een sinterklaasdag in mineur: letterlijk en figuurlijk.

Terug naar nu. Ik gaf aan dat je ook op gitaar een si mol moet spelen als die aan de sleutel staat. Maar ik stelde ook vast dat de versie in re dorisch goed klonk. Die modale toonaard gaf het werk een interessante kleur. We hebben samen beslist om voor die alternatieve uitvoering te gaan.

De tijden zijn veranderd. Soms is het verstandig om de partituur nauwkeurig te volgen. Dan reageer je als vakman. Maar op andere momenten mag ook het onverwachte zegevieren. Dan krijgt de avontuurlijke kunstenaarskant  de overhand.

De geest van klasexamens

201167896_5324a5f0cc_b.jpg

Een mail van een leraar piano:

20 jaar sta ik in het vak en toch waren de jaarlijkse openbare proeven nog altijd een beproeving. Ik was altijd weer gefrustreerd omdat het zo snel moest gaan. En omdat de jury, hoe bekwaam die mensen ook waren, maar een beperkt aspect van de leerling konden evalueren. Ik zag ook zelden gelukkige kinderen, jongeren en ouders na een examen.

Wat zijn we in godsnaam aan het doen, vroeg ik me af. En ik merkte dat ik daar niet alleen mee zat. Méér en méér juryleden gaven ook aan dat ze hier geen punten op konden geven. Ze wilden liever iets zeggen over wat ze gezien en gehoord hadden. Maar een rangschikking maken? Nee, dat hadden ze gehad.

Op klasexamens was er wél aandacht voor andere aspecten zoals kunstenaarschap, persoonlijkheid en ontwikkeling. Collega’s onder elkaar namen de tijd om leerlingen te bespreken. En dat was deugddoend.

Ondertussen is op onze academie de touch van de klasexamens de standaard geworden. Concerten met daarna voldoende ruimte om het erover te hebben. En dat klopt voor mij. 

 

Einde van het blogjaar. Geniet van een welverdiende vakantie.

Procespen

6-kleurenpen-basis-14400061-productzoom_rd.jpg

Mijn nieuwe pen. Met 6 mooie kleuren.

Dit is dit jaar mijn nieuw werkinstrument. Ik schrijf er opmerkingen, gedachten en ideeën mee op de partituren van leerlingen. Een hele week gebruik ik in alle klassen dezelfde kleur. De week daarna een andere kleur.

Als ik de datum in de kleur erbij zet, weten leerlingen welke opmerkingen die week van belang zijn.

En de kleuren maken ook het proces zichtbaar. Welke evolutie heeft de leerling doorgemaakt? Wat hebben we in het begin en later opgepakt? Wat wordt altijd weer omcirkeld?

Partituren worden zo levendige, bonte beelden met twee verhalen: dat van de componist en dat van het werkproces van de leerling. Voor minder dan 1 euro haal je dit fantastisch didactisch instrument in huis.

IMG_2853.jpg

 

 

Straatkunstenaars

4ca89762-e74b-11e7-8ba7-02b7b76bf47f.jpg

In Strombeek-Bever legden arbeiders een straat opnieuw aan. De stenen geraakten niet op hun oorspronkelijke plaats. Een vorm van onverschilligheid? Gebrek aan vakmanschap? Thuis te weinig gepuzzeld? Of is dit een artistieke daad?

Wij gaan voor de laatste optie. Want dit labyrint is zoveel interessanter dan de dwingende richtingaanwijzer. Maar één keuze? Daar krijgen kunstenaars de kriebels van. Dan is dwalen met omwegen zoveel avontuurlijker. Het kan alle kanten uit. En het  spreekt onze verbeelding aan. We zien in deze nieuwe straatcompositie allemaal iets anders.

Deze kunstenaars-straatwerkers begrijpen hoe kunst(onderwijs) werkt.

Moeilijk maakt gelukkig

cropped-l-hand-iwan-moeilijke-greep.jpg

Vaatwasser, microgolfoven, GPS en afstandsbediening. We maken het onszelf graag gemakkelijk. Dat geeft comfort aan ons leven.

Maar het tegenovergestelde is misschien nog interessanter: moeilijke dingen afronden maakt ons pas echt gelukkig. De Amerikaanse psychiater Theodore Isaac Rubin omschreef het zo: geluk komt van de tevredenheid na een moeilijke taak die het beste van onszelf geëist heeft.

Schrijver Dan Pink beaamt dit. Hij noemt drie ingrediënten voor een gelukkig leven: autonomie, een doel en meesterschap. Voor een meester mag het moeilijk zijn. Hij stopt niet als een bepaald punt bereikt is.

Ook op de academie mag het moeilijk zijn. Omdat groei een onmisbaar element is van onderwijs én omdat dat onze leerlingen op een rijke manier gelukkig maakt.

En daarbij is een belangrijke taak weggelegd voor de leraar. Hij zoekt voortdurend naar een balans tussen verveling (te makkelijk) en angst (dit gaat niet lukken). Als dat lukt, is een gelukkig gevoel nabij.

 

Als ze maar spelen…

erik-scherder-bob-bronshoff.jpg

Je hoeft het niet goed te kunnen – àls je maar een instrument speelt. Deze uitspraak van de enthousiaste breinwetenschapper Erik Scherden blijft hangen.

Onderzoek bezingt de kwaliteiten van muziek: vuurwerk in je brein. Muziek maakt gezonder, aardiger, stabieler en brengt je in een gewenste stemming. Of stimuleert het samenhorigheidsgevoel. Dit palet positieve effecten kan tellen. De conclusie ligt dan ook voor de hand: iedereen een instrument.

En wat betekent dat voor (deeltijds) kunstonderwijs? Het spanningsveld tussen lage drempel en hoog niveau speelt ons parten. Want we willen ook zo graag dat ons kunstonderwijs van een hoog niveau blijft.

Erik Scherden vindt dat van een tweede orde. Dàt je musiceert, is het belangrijkste. Iedereen artiest dwingt ons tot keuzes: maatwerk en een flexibele structuur waarin minder en meer ambitieuze trajecten naast elkaar kunnen bestaan.

En een lerarenteam dat blij is met elke ontwikkeling van een leerling. Hoe klein ook. En nee, je hoeft je niet te verontschuldigen als een leerling nog niet zo ver staat. Want je hebt er zeker hard mee gewerkt. Het is goed dat die leerling er nog is. En blijft spelen…

Als ze maar spelen.