Focus en versnipperen

focus.jpg

Werken met focus is met recht en reden in het leerplan kunstig competent een leerdoel voor het vakmanschap. Meer zelfs: dit is één van de grootste uitdagingen waar onze leerlingen voor staan. We zijn zo snel afgeleid en worden weggezogen van aandacht op één ding. En laat dat net een kwaliteit zijn die de ware vakman van de prutser onderscheidt: zijn vermogen om geconcentreerd te blijven op het werk.

Versnipperen.jpg

Anderzijds is die versnippering ook interessant als we de kunstenaar willen aanspreken. Dwalen, verbindingen maken, vele indrukken opdoen, van de hak op de tak springen. Het zijn manieren om de creativiteit aan te wakkeren en nieuwe ideeën te genereren.

De twee tegenpolen, focus en versnippering, geven nog maar eens aan dat het interessant is om de eigenheid van de verschillende rollen te onderzoeken. En zo ontstond de laatste jaren ook het inzicht dat elke artistieke rol zijn eigen didactiek heeft. Misschien is dit wel één van de meest belangrijke gedachten die het project kunstig competent opleverde.

Nieuwe beelden

 

logo_KC_quadri jpeg.jpg

Kunstig competent heeft een nieuw logo en nieuwe symbolen gekregen. En daar zijn we fier op. De noodzaak ontstond tijdens de bijsturing van het leerplan voor Beeldende en Audiovisuele Kunsten. Vormgeefster Anne Verlent van de academie van Berchem ontwikkelde met veel empathie de nieuwe symbolen.

Voor het domein beeld zochten we naar een alternatief voor de rollen, in een taal die dichter bij beeldende kunstenaars ligt. Deze variant bestaat uit vijf artistieke ontwikkelingsgebieden. Deze zijn verbeelden, onderzoek, vakmanschap, dialoog en tonen. Vooral de keuze voor verbeelden voor de kunstenaar valt op. De term kunstenaar ervaren leraren beeld eerder als een overkoepelende begrip voor alle rollen/ artistieke ontwikkelingsgebieden.

De relatie tussen de twee sets wordt in dit beeld duidelijk:

bk pod.png

Hiermee erkennen we enerzijds de verschillen tussen beeld en podiumkunsten maar willen we anderzijds, misschien nog sterker dan voorheen, de gemeenschappelijkheid in de verf zetten.

 

Spelen met de traditie

image.png

Ontwerper Richard Hutten maakt in dit werk een interessante synthese tussen traditie en vernieuwing. In een digitale gemanipuleerde foto van een traditioneel oosters tapijt liet Hutten het klassieke ontwerp in strepen uitlopen. De kleuren van de laatste rij werden doorgetrokken.

Daarna liet Hutten dit ontwerp in India door ambachtslieden namaken. Die vaklui vonden het aanvankelijk moeilijk om deze strepen te knopen. Dit soort eenvoudige patronen vervaardigen was nieuw voor hen.

Het is interessant om te zien dat de combinatie van traditie/vakmanschap en kunstenaarschap/avontuur hier boeiend werk oplevert.

Het kunstwerk roept ook een relevante onderzoeksvraag op: hoe kunnen we de traditie koesteren én ze tegelijkertijd vernieuwen?

Building blocks

blokken -1 kopie.jpg

Muzikanten lijken op kinderen die met lego spelen. Ze construeren iets met muzikale bouwstenen. 

Deze uitspraak van Peter Vuust, professor neurowetenschappen én jazzmuzikant, intrigeerde me en was de aanzet om partituren te schrijven die bestaan uit bouwstenen.

In mijn eerste gitaaralbum building blocks kunnen leerlingen verschillende blokken muziek instuderen en die een eigen volgorde geven. Blokken mogen herhaald of weggelaten worden. Een chorus (refrein) kan ook een verse (strofe) worden. Of omgekeerd. Leerlingen mogen ook eigen delen toevoegen. Zo worden ze nog meer mede-auteur van het werk.

Schermafbeelding 2020-03-07 om 16.08.10.png

Zulke formats nodigen uit tot spel en experiment. En ze kunnen een opstap zijn om creatie een plek te geven in je lespraktijk.

Zachte zandbak

speeltuin-0.jpg

Durf op je bek te gaan. Het is een levensles die actrice Joke Emmers laat optekenen in de Standaard.

Ik durf heel hard op mijn bek te gaan. Het doet heel veel pijn, maar je herstelt er ook telkens weer van, dat is het mooie. Als je niet springt, waar ben je dan tenslotte mee bezig?

Van Frank Focketyn leerde ze dat je in kunstonderwijs risico’s mag nemen. En als het fout gaat, wordt daar liefdevol naar gekeken.

Jongens, dit hier is een zandbak, en hier mag je vallen, want het is zacht, je wordt altijd opgevangen.

De zachte zandbak. Een prachtige metafoor die ik ondertussen gretig gebruik. Neem maar wat risico. Liever dat dan een veilige, brave standaarduitvoering. Hier op de kunstacademie val je zacht.

Emoticons

image.png

Jongeren gebruiken in overvloed emoticons als ze elkaar via de smartphone berichten sturen. Zo krijgt een tekstboodschap een emotionele lading.

Er zijn leraren die deze emoticons ook in hun lessen gebruiken. Een lachend gezichtje op de partituur daagt de leerling uit om een passage fris en vrolijk te spelen. En dat werkt. Het klinkt met die ene simpele ingreep meer doorleefd.

Leraren woord zijn hier al langer mee bezig. Er is een traditie om gevoelens te koppelen aan tekstfragmenten. Je tekst een subtekst geven, noemen ze dat dan. Leerlingen leren ook om binnen een tekst te kantelen van de ene naar de andere emotie. Zo ontstaan er interessante schakeringen.

Ik laat me er graag door uitdagen en oefenen volop om enkele van bovenstaande emoticons snel te kunnen tekenen.

Werktreue

image.png

Wie heeft het voor het zeggen? De componist of de muzikant? Het is een eeuwig spanningsveld in de klassieke muziek.

En dat was al zo toen het notenschrift ontstond. Guido van Arezzo wordt gezien als de uitvinder van onze moderne muzieknotatie. Van Arezzo komt ook de volgende uitspraak: In onze tijd zijn de zangers de domste van alle mensen.

De neerbuigende uitspraak doet vermoeden dat muzieknotatie niet alleen ontwikkeld werd om het muzikanten makkelijker te maken. Nee, het was ook een werkwijze om muzikanten te disciplineren en te onderwerpen aan de eisen van de componist.

En zo werd een kiem gelegd voor wat eeuwen later een vanzelfsprekend ideaal werd: trouw blijven aan de partituur. In het Duits klinkt het gebald en dwingend: werktreue. 

Maar kijk, er komt een stevige tegenbeweging op gang. Muziekgroepen die het zich veroorloven om vrij om te gaan met een partituur worden als verfrissend ervaren. Het publiek smult van het avontuur en het onverwachte.

En in die beweging situeert zich ook de aandacht voor de rol van de kunstenaar op de academie: zelf dingen maken, spelen met het werk. Dat een partituur werkmateriaal wordt in plaats van een relikwie, is voor velen nog ongewoon. Maar we zijn ervan overtuigd dat dit een werkwijze is die naast werktreue zijn plaats aan het opeisen is.

(gedachten na het lezen van de vlucht van de nachtegaal van Marlies De Munck)

Festival van de verbeelding

image.jpg

Wouter Deprez las dat Vincent Kompany vorig jaar het doelpunt van het jaar heeft gemaakt. Gezien had Deprez het doelpunt niet. En dat daagde hem uit om zich de goal te verbeelden.

  • Kompany lobde de keeper vanaf de middenstip.
  • Kompany krulde de bal vanaf de cornervlag binnen.
  • Kompany dribbelde zeven spelers en mikte de bal vervolgens met een achterwaartse omhaal in de linkerwinkelhaak.
  • Kompany had een keeperspak aan en schoot de bal vanuit zijn doel recht de goal van de tegenstander binnen.
  • Kompany stond in handenstand op de deklat en caramboleerde vanuit die positie de bal binnen.
  • Kompany slikte de bal in en spuwde hem weer uit in doel.
  • Kompany stifte een penalty tegen de onderkant van de deklat, de bal landde op de doellijn en Kompany duwde hem erover met een reeks flikflakken.

In plaats van één doelpuntje schonk zijn verbeelding hem een festival van wereldgoals.

Dt

ik wordt 2.jpg

Velen van jullie hebben het gezien. Vorige week stond er een kemel van een dt-fout in mijn blog. Ik kreeg meer dan 50 bijzonder lieve mails van collega’s. Vaak met een leuke kwinkslag: ik was verwondert dat juist jij zo’n faut maakt

Opvallend: nooit kreeg ik meer reacties op een blog. Hoe komt het toch dat we ons collectief fixeren op zo’n fout?

Die gedachte deed me mijn eigen lespraktijk onderzoeken. Wat zijn in mijn lessen de dt-fouten? Waar reageer ik onmiddellijk op? Wat verblindt me zozeer dat ik even geen aandacht meer heb voor wat wel in orde was?

Redelijk veel zaken, zo blijkt: in tempo versnellen, duim te hoog zetten, te zacht spelen, een verkeerde vingerzetting gebruiken, dezelfde fout maken als vorige week… Als een rode lap op een stier werken ze op me in.

Het is een lijstje waar ik niet direct fier op ben. Maar anderzijds wil de perfectionist in mij enkel met het beste genoegen nemen: op die zaken moet ik blijven hameren.

Aandacht richten

Schermafbeelding 2019-10-26 om 20.46.18.png

Lian Kroes doet onderzoek in de publieke ruimte. Om voorbijgangers met een andere blik om zich heen te laten kijken, plaatst ze in steden periscopen. De interventie doet je bewust kijken naar een verrassende detail in de omgeving.

In het kunstonderwijs doen we net hetzelfde. We richten voortdurend de aandacht van onze leerlingen op een detail, een nieuw element, iets dat nog niet opgevallen is. Kijk, dit is belangrijk om er aandacht aan te geven.

We hopen dat ze op die uitnodiging ingaan en zo verwonderd geraken.