Werktreue

image.png

Wie heeft het voor het zeggen? De componist of de muzikant? Het is een eeuwig spanningsveld in de klassieke muziek.

En dat was al zo toen het notenschrift ontstond. Guido van Arezzo wordt gezien als de uitvinder van onze moderne muzieknotatie. Van Arezzo komt ook de volgende uitspraak: In onze tijd zijn de zangers de domste van alle mensen.

De neerbuigende uitspraak doet vermoeden dat muzieknotatie niet alleen ontwikkeld werd om het muzikanten makkelijker te maken. Nee, het was ook een werkwijze om muzikanten te disciplineren en te onderwerpen aan de eisen van de componist.

En zo werd een kiem gelegd voor wat eeuwen later een vanzelfsprekend ideaal werd: trouw blijven aan de partituur. In het Duits klinkt het gebald en dwingend: werktreue. 

Maar kijk, er komt een stevige tegenbeweging op gang. Muziekgroepen die het zich veroorloven om vrij om te gaan met een partituur worden als verfrissend ervaren. Het publiek smult van het avontuur en het onverwachte.

En in die beweging situeert zich ook de aandacht voor de rol van de kunstenaar op de academie: zelf dingen maken, spelen met het werk. Dat een partituur werkmateriaal wordt in plaats van een relikwie, is voor velen nog ongewoon. Maar we zijn ervan overtuigd dat dit een werkwijze is die naast werktreue zijn plaats aan het opeisen is.

(gedachten na het lezen van de vlucht van de nachtegaal van Marlies De Munck)

Festival van de verbeelding

image.jpg

Wouter Deprez las dat Vincent Kompany vorig jaar het doelpunt van het jaar heeft gemaakt. Gezien had Deprez het doelpunt niet. En dat daagde hem uit om zich de goal te verbeelden.

  • Kompany lobde de keeper vanaf de middenstip.
  • Kompany krulde de bal vanaf de cornervlag binnen.
  • Kompany dribbelde zeven spelers en mikte de bal vervolgens met een achterwaartse omhaal in de linkerwinkelhaak.
  • Kompany had een keeperspak aan en schoot de bal vanuit zijn doel recht de goal van de tegenstander binnen.
  • Kompany stond in handenstand op de deklat en caramboleerde vanuit die positie de bal binnen.
  • Kompany slikte de bal in en spuwde hem weer uit in doel.
  • Kompany stifte een penalty tegen de onderkant van de deklat, de bal landde op de doellijn en Kompany duwde hem erover met een reeks flikflakken.

In plaats van één doelpuntje schonk zijn verbeelding hem een festival van wereldgoals.

Werkplek

5fe89058-1f5f-11ea-a18f-1a690bb82c5d.jpg

Af en toe vraag ik aan leerlingen om een foto te maken van hun werkplek. Als een instrument goed zichtbaar in de woonkamer staat, is de kans groter dat er dagelijks geoefend wordt. In het oog, in het hart. Dat geldt niet alleen voor de liefde.

Die opdracht doet leerlingen en ouders nadenken over routines en levert ook fijne, soms grappige foto’s op.

Maar geen enkel beeld kan tippen aan de foto van hierboven. Het is de werktafel van Panamarenko in zijn huis aan het Sint-Jansplein in Antwerpen.

Aan dit juwelierstafeltje, met prullaria en uitpuilende lades, ontstond zijn oeuvre. Hier werden techniek, wetenschap en verbeelding met elkaar vermengd tot de meest poëtische installaties. En die gedachte is adembenemend.

Dt

ik wordt 2.jpg

Velen van jullie hebben het gezien. Vorige week stond er een kemel van een dt-fout in mijn blog. Ik kreeg meer dan 50 bijzonder lieve mails van collega’s. Vaak met een leuke kwinkslag: ik was verwondert dat juist jij zo’n faut maakt

Opvallend: nooit kreeg ik meer reacties op een blog. Hoe komt het toch dat we ons collectief fixeren op zo’n fout?

Die gedachte deed me mijn eigen lespraktijk onderzoeken. Wat zijn in mijn lessen de dt-fouten? Waar reageer ik onmiddellijk op? Wat verblindt me zozeer dat ik even geen aandacht meer heb voor wat wel in orde was?

Redelijk veel zaken, zo blijkt: in tempo versnellen, duim te hoog zetten, te zacht spelen, een verkeerde vingerzetting gebruiken, dezelfde fout maken als vorige week… Als een rode lap op een stier werken ze op me in.

Het is een lijstje waar ik niet direct fier op ben. Maar anderzijds wil de perfectionist in mij enkel met het beste genoegen nemen: op die zaken moet ik blijven hameren.

Aandacht richten

Schermafbeelding 2019-10-26 om 20.46.18.png

Lian Kroes doet onderzoek in de publieke ruimte. Om voorbijgangers met een andere blik om zich heen te laten kijken, plaatst ze in steden periscopen. De interventie doet je bewust kijken naar een verrassende detail in de omgeving.

In het kunstonderwijs doen we net hetzelfde. We richten voortdurend de aandacht van onze leerlingen op een detail, een nieuw element, iets dat nog niet opgevallen is. Kijk, dit is belangrijk om er aandacht aan te geven.

We hopen dat ze op die uitnodiging ingaan en zo verwonderd geraken.

Op je bek gaan

wanneer-ben-jij-voor-het-laatst-op-je-bek-gegaan-13227-w1200-1.jpg

Nieuwsgierig en onderzoekend zijn. Het is een artistieke competentie die mooi klinkt en van belang is. Leerlingen die met blinkende ogen naar een muziekwerk, tekst, beeld  of choreografie kijken, zullen er zich sneller aanzetten. Oh, dat vind ik mooi, is vaak een graadmeter voor het uiteindelijke resultaat.

Maar hoe ontwikkel je deze competentie? Dat is een relevante vraag. Want afwachten tot het misschien komt, is te mager. Een Amerikaans onderzoek suggereert een interessante piste. Creëer een situatie waarin leerlingen denken dat ze het kunnen, maar dan vaststellen dat dat toch niet zo is. De onderzoekers stelden vast dat leerlingen dan geprikkeld werden om ervoor te gaan.

Daarom is het interessant om leerlingen zachtjes op hun bek te laten gaan. Om zo de honger aan te wakkeren.

Eigenzinnig

uitslover.jpg

In het DKO hebben vele leraren een sterke artistieke persoonlijkheid. Sommige leraren hebben een bijzonder uitgesproken kijk op kunst en kunstonderwijs. Anderen zijn professionele dwarsliggers en nemen hun taak als autonoom denkend kunstenaar strijdvaardig op.

Die eigenzinnigheid is fantastisch. Een parfum van vrijheid hoort bij kunstonderwijs. Het is interessant dat leerlingen met boeiende kunstenaars in contact komen. Dit is een kern (kunst)onderwijs.

Soms schiet die eigenzinnigheid door en heeft de academie of de persoon zelf er last van. De collectieve doelen van een academie vallen dat niet samen met de persoonlijke drijfveren van de leraar. En dan wordt het spannend en ook moeilijk. Want persoonlijke vrijheid houdt op waar ze het collectief doel in de weg staan. Een academie hoort nu eenmaal meer zijn dan een bundeling van privéleraren.

Op een academie is het zoeken naar een evenwicht tussen autonomie en gemeenschappelijke doelgerichtheid.

Sterk kunstwerk?

tumblr_lqdk5hFGhA1qaruxco1_r1_1280.jpg

Dit kunstwerk van Millec Levy zag ik in een galerij in Parijs. Op het eerste zicht deed het werk me glimlachen.

Maar al snel werd me duidelijk dat dit niet echt sterke kunst is. De intenties van het kunstwerk geven zich te snel prijs. Of nog erger: het werk duwt je verbeelding onmiddellijk in één richting. En dat verwacht je van een reclameboodschap, maar niet van een kunstwerk. Sterke kunst blijft langer dan enkele seconden boeien. Je ontdekt altijd weer nieuwe aspecten, lagen en invalshoeken.

Nee, de kunstenaar had beter de woorden ‘Man’ en ‘Woman’ weggelaten. Dan werd het wel interessant. En dan riep het werk wel vele pistes op: ja/nee versus nuance, eenvoud versus complexiteit, duidelijkheid versus afwegen, gedetermineerd versus aanpasbaar…

Ook op de academie moeten we voor meerduidige kunst blijven kiezen. Kunst die leerlingen uitdaagt tot onderzoek en verbeelding.

Kleine stappen

改善.jpg

Kaizen is Japans voor continue verbetering. Elke dag kleine stapjes vooruit zetten. Om zo, als je dat allemaal optelt, een grote vooruitgang te boeken. Ook duurzaam. Want wat langzaam groeit blijft langer.

Succesvolle kunstenaars stralen altijd kaizen uit. Ze hebben een niet-aflatende wens om beter te worden. En dat is geen negatieve gemoedstoestand. Het is positief vooruit kijken en willen groeien: een ingebakken streven naar kwaliteit.

Ook onze DKO-praktijk is kaizen. We zetten iedere les nieuwe stapjes met onze leerlingen. Zo kunnen we op het einde van hun DKO-loopbaan tevreden vaststelling dat  ze artistiek competent geworden zijn.

En misschien kunnen de 30 blogs van dit schooljaar ook bijdragen tot een meer kaizen kunstdidactiek.

Anders lesgeven?

transformatie karen martin vlinder ontpoppen.jpg

En geef je nu zelf anders les? Dat was de verrassende vraag die een directeur me stelde. Heeft het project artistieke competenties van mij een andere leraar gitaar gemaakt? Het antwoord is ja. Enkele voorbeelden?

Intentiegesprekken zijn voor mij sleutelmomenten. Dan bepalen we samen de route. Ik laat me dan ook graag verrassen door de voorzetten van de leerlingen. En die gesprekken zijn niet vrijblijvend. Ik kom regelmatig terug op de afspraken die we maakten. Onze globale doelen verliezen we niet uit het oog.

Ik heb de schoonheid van vakmanschap herontdekt: herhalen tot het erin zit, nauwkeurig afwerken. Geen angst om leerlingen te laten zwoegen en zweten. Het hoort er gewoon bij. Om daarna, als het zweet opgedroogd is, samen te genieten van dat geleverde werk. Belangrijke nuance: ik zoek manieren om dat vakmanschap zo compact mogelijk aan te bieden zodat er ruimte vrij komt voor andere thema’s.

Kansen tot creatie laat ik niet meer liggen. Vroeger dacht ik nog wel eens: kan dit wel op de academie? Die schroom is verdwenen. Als we nieuwe vondsten doen, is het feest in de klas. Spelen met een partituur is een dagelijkse praktijk geworden. Leerlingen die met eigen werk afkomen, krijgen de volle aandacht. Vele leerlingen spelen ook eigen composities op concerten.

Zo, genoeg teruggekeken. Dit was de laatste blog van dit schooljaar. Geniet binnenkort van een welverdiende vakantie… en tot in september.