Re dorisch

kapiteel-dorisch.jpg

De tijden zijn veranderd.

Een leerling vergat om si mol (aan de sleutel) te spelen.

Het deed me terugdenken aan een eigen traumatische jeugdervaring in de pianoles. Ik had de drie kruisen niet gelezen en het werk in la klein (in plaats van la groot) doorgenomen. De uitbrander die daarop volgde ben ik nog steeds niet vergeten. De datum ook niet: het was 6 december. Een sinterklaasdag in mineur: letterlijk en figuurlijk.

Terug naar nu. Ik gaf aan dat je ook op gitaar een si mol moet spelen als die aan de sleutel staat. Maar ik stelde ook vast dat de versie in re dorisch goed klonk. Die modale toonaard gaf het werk een interessante kleur. We hebben samen beslist om voor die alternatieve uitvoering te gaan.

De tijden zijn veranderd. Soms is het verstandig om de partituur nauwkeurig te volgen. Dan reageer je als vakman. Maar op andere momenten mag ook het onverwachte zegevieren. Dan krijgt de avontuurlijke kunstenaarskant  de overhand.

Gezonde ambitie

spelden.jpg

Professor Maarten Vansteenkiste van UGent verwoordt in deStandaard mooi hoe conservatieve en progressieve scholen en leraren naar elkaar kijken:

Scholen die investeren in de betrokkenheid en de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen, doen dat ten koste van de prestaties. De te ‘pamperende’ aanpak leidt dan wel tot enthousiaste en leergierige kinderen, de collateral damage is een gebrek aan cruciale ambitie. Omgekeerd zouden scholen die het verwerven van basiskennis en de cognitieve ontwikkeling van kinderen centraal stellen, dat doen ten koste van het welbevinden. Als prestaties zaligmakend worden, creëert dat druk, die verlammend werkt.

Vansteenkiste ergert zich terecht aan dit of-ofverhaal:

Politici en beleidsmakers die zeggen dat een focus op welbevinden de cognitieve ontwikkeling in de weg staat, polariseren het debat. Omgekeerd is de bewering dat een focus op prestaties per definitie het welbevinden onderuit haalt, niet gerechtvaardigd.

Vansteenkiste pleit daarom voor een gezond evenwicht tussen deze twee polen:

Gezonde ambitie vormt de motor van én het welbevinden én het maken van substantiële progressie. Motiverende leerkrachten weten die gezonde ambitie aan te wakkeren. Ze bieden maatwerk: ze sluiten aan bij de ontwikkelingsmogelijkheden van sterke én minder begaafde leerlingen. Ze vertragen of versnellen het leerpoces waar nodig met gepaste hulp, gerichte feedback en prikkelende uitdagingen. Zo versterken ze de competentieontwikkeling van kinderen.

Wat een prachtige pakket waarmee we ons kunstonderwijs kunnen kruiden: prikkelende uitdagingen, gezonde ambitie, maatwerk en toekomstgerichte feedback.

Vangnet

 

restgrond-1280x720.jpg

Doorspelen (als het fout gaat). Dat vragen we aan onze leerlingen. En het is ook een leerdoel uit het raamleerplan. Maar hoe leer je hen dat? En wat moeten ze dan doorspelen?

Een leraar piano van de Kunstacademie Noord-Limburg gebruikt de metafoor van het vangnet. Hij zoekt met leerlingen naar iets waarop ze kunnen terugvallen als het fout loopt: een akkoord, de grondnoot, een sleutelwoord, een basismelodie, een schema …

Dit vangnet geeft leerlingen vertrouwen: ze kunnen zichzelf altijd redden.

Een fout opvangen kan je leren. In het judo en de circusschool is dat een onderdeel van de training. En waarom niet bij ons?

Meesterlijke missers

fit_1440x1080_66120342.jpg

Ik kocht het boekje meesterlijke missers, maak van falen je handelsmerk. Mijn vrouw vond die echt een boekje voor mij. Wat bedoelde ze hiermee? Dat ik op dit soort boeken val? Of dat ik de missers opstapel? Of dat ik  weet dat misser erbij horen?

Hopelijk eerder het laatste. Want ook in het project artistieke competenties ben ik verantwoordelijk voor miskleunen. Producten die niet goed genoeg waren en snel in de prullenmand belandden.

Gelukkig weerhield me dit niet om risico’s te blijven nemen. En daarin vond ik een bondgenoot in dit boekje. Een ode aan af en toe op je bek gaan. 

Door geen risico’s te nemen en mislukkingen te vermijden, haal je nooit de woede van je baas of opdrachtgever op de hals, maar je wint er ook geen extatische loftuitingen mee. Op veilig spelen leidt vaak tot zoutloze brij van ‘mwah’. 

Al deze grote en kleine debacles zijn niet zomaar leerervaringen – waar fouten worden rechtgezet, routes worden bijgesteld – maar voorsmaakjes van succes. 

Mooi mislukken is ook een kunst.

Publiek willen raken

112297-009bd324-53a0-4b02-94c3-4bd392420e79-manu_2520chao_2520publiek_2520-_2520foto_2520bas_2520czerwinski-original-1383138921.jpg

Hoop je dat het publiek fluitend de zaal verlaat? Of dat het tranen met tuiten huilt? Wil je toeschouwers doen wegdromen naar een andere wereld? Of wil je provoceren en een geweten schoppen?

Wat wil je met je optreden bereiken? En hoe wil je dat toeschouwers op je voorstelling reageren?

Allemaal vragen die ergens tijdens een artistiek ontwikkelingsproces relevant zijn. En die leerlingen laten nadenken over de competentie een publiek willen raken. 

Feedbackkaarten

IMG_3722.jpeg

Ik heb hier geen woorden voor. Deze poëtische feedback gaf een tienjarige leerling deze week na een presentatie van een andere leerling gitaar. Dat raakte iedereen die in de klas zat. Omdat het prachtig geformuleerd was en ook helemaal klopte: de uitvoering was fijnbesnaard en meeslepend.

Anderzijds is de letterlijke variant ik heb hier geen woorden voor ook een interessante kwestie. Leerlingen hebben soms een beperkt vocabularium om feedback te geven. En dan maken ze er zich gemakkelijk vanaf met clichés: goed gespeeld of ik vind het al heel goed. En daar zijn we hopelijk niet tevreden mee.

Deze week experimenteerde ik met feedbackkaarten. Op zo’n kaart staat een vraag die de aandacht van de leerling richt. Iedere leerling kiest op voorhand telkens één kaart. Zo kan de feedbackgever zich concentreren op één aspect. Dat geeft houvast en maakt het makkelijker.

Conclusies? Dit simpele concept leverde sterkere feedback op: soms grappig, soms ontwapenend eerlijk. En dat zorgde voor veel gelach, nieuwe inzichten en ook wel een kleine traan.

Utopia

IMG_3705.jpeg

In Utopia vindt de academie voor podiumkunsten van Aalst een prachtig nieuw onderdak. Er was geen geld voor een nieuwe bibliotheek én een nieuwe academie. Dus koos de stad voor een innovatief samenwerkingsproject: bib en academie in één.

Een probleem werd een kans. De samenwerking levert onverwachte architectuur op. Bib en academie staan niet naast elkaar maar lopen in elkaar over. Achter de deur op de foto wordt er instrumentles gegeven. Als leerlingen de klas verlaten, staan ze tussen kunstboeken, tijdschriften, partituren, dvd’s en cd’s. De wereld van de onderzoeker opent zich iedere week in twee richtingen: in de klas en net erbuiten.

De directrice stelt ook vast dat leerlingen met een andere focus de academie binnenstappen. De gedempte sfeer van een bibliotheek zorgt voor een natuurlijke buffer tussen het drukke buitenleven en de aandacht die kunstonderwijs nodig heeft.

Zo roept deze foto ook een interessante onderzoeksvraag op: hoe breng ik mijn leerlingen bij de start van de les in een lerende focus? Want niet iedere academie heeft zo’n rustgevend tussengebied.

5355913_Utopia_KAAN_Architecten__Delfino_Sisto_Legnani_e_Marco_Cappelletti.jpg