Procespen

6-kleurenpen-basis-14400061-productzoom_rd.jpg

Mijn nieuwe pen. Met 6 mooie kleuren.

Dit is dit jaar mijn nieuw werkinstrument. Ik schrijf er opmerkingen, gedachten en ideeën mee op de partituren van leerlingen. Een hele week gebruik ik in alle klassen dezelfde kleur. De week daarna een andere kleur.

Als ik de datum in de kleur erbij zet, weten leerlingen welke opmerkingen die week van belang zijn.

En de kleuren maken ook het proces zichtbaar. Welke evolutie heeft de leerling doorgemaakt? Wat hebben we in het begin en later opgepakt? Wat wordt altijd weer omcirkeld?

Partituren worden zo levendige, bonte beelden met twee verhalen: dat van de componist en dat van het werkproces van de leerling. Voor minder dan 1 euro haal je dit fantastisch didactisch instrument in huis.

IMG_2853.jpg

 

 

Groeiboog

door-1128254_960_720.jpg

Pianist en leraar Joost Van Kerkhoven onderscheidt in zijn praktijk twee cycli: een groeiboog en een afwerkingsboog.

De groeiboog omvat het groeiproces dat een leerling doormaakt. Leraar en leerlingen focussen op leren, competent worden. Niet het afgewerkt product maar het leerproces staat vooraan.

Joost zijn vaststelling: voor leerlingen die focussen op de groeiboog, is een toonmoment zelden een opgave. Ze identificeren zich sterk met hun artistiek product. En ze ervaren het als een soort delen van een gedachtegang.

De afwerkingsboog is de tijd waarin leraar en leerling zich richten op het eindproduct. Deze tijd hebben we altijd belangrijk gemaakt in het DKO. Kwaliteit associëren we met het niveau van de toonmomenten.

Competenties creëren mogelijkheden om méér te focussen op de groeiboog. Vaardigheden worden niet gedefinieerd vanuit een bestaande norm of traditie. Wel vanuit een dialoog met de leerling en inzicht in de ingrediënten die nodig zijn om artistieke ambities waar te maken. 

We zien wel

dsc_10100_dieter.jpg

Filosoof Dieter Lesage maakt in het tijdschrift Simulacrum bedenkingen bij vooropgestelde te behalen competenties in kunstonderwijs. Ik deel zijn bezorgdheid. Daarom blijven we vurig pleiten voor grofkorrelige competenties die richting geven,  inspireren … maar ook voldoende ruimte geven aan het onverwachte. Lesage gaat nog een stap verder. Als provocatie kan het volgend fragment tellen:

Ongetwijfeld bestaan er ook onderwijsmanagers die niet vreemd opkijken wanneer een (kunst)docent aangeeft dat hij de studiefiches het liefst zou voorzien van de eenvoudige notitie: we zien wel. We zien wel wat we zullen zien. We zien wel wat we zullen doen. We zien wel waar we komen. We zien wel hoe we er komen. We zien wel. Dat lijkt ongehoord, maar is dat wel zo? Moeten we niet juist leren om het leren opnieuw als een avontuur te zien? 

Aangeleerde afhankelijkheid

studeren.png

Leerlingen die gewillig uitvoeren wat je van hen vraagt: geen eigen initiatief, consumeren en wegwezen. Houdt jou dat ook bezig?

Want je hoopt dat leerlingen het omgekeerde laten zien: actief meedenken en initiatief nemen. Zo wordt onze job een droom. Altijd weer bruisende lessen. En leerlingen die ons energie geven.

Vreemd dat een deel van onze leerlingen in die passieve rol kruipt.

Ligt dat aan hen? Aan de tijdsgeest? Aan ons onderwijssysteem? Of ligt het aan ons? Drijven we hen, ongewild, naar een vorm van aangeleerde afhankelijkheid.

Misschien is dat laatste te streng.

De waarheid zal wel ergens in het midden liggen.

Kritiek

2015-06-16_lif_10409838_I1.JPG

Toonmomenten van leerlingen zijn ook voor ons als leraar spannende momenten. Soms zijn we door onze betrokkenheid zelfs zenuwachtiger dan onze leerlingen: alsof we zelf examen doen. Maar gelukkig: collega’s en juryleden kijken nu meer opbouwend naar de optredens. En dat voelt beter aan.

Toch worden er ook wel eens kritische opmerkingen gemaakt, die ons als leraar raken. En dan is de vraag hoe we daarmee omgaan.

Zien we die kritiek als een persoonlijke nederlaag of net als een leerrijke ervaring? Ontkennen we de feedback of zet de feedback net aan tot onderzoek van de eigen lespraktijk? Klappen we dicht of stellen we ons open voor dit leermoment? Gaan we achteraf klagen bij collega’s over een jurylid of vragen we tijdens de bespreking wat juist bedoeld wordt?

Het mag duidelijk zijn dat open luisteren de meest productieve houding ìs: feedback ontvangen als een cadeau en onderzoeken wat we ermee kunnen doen.

Gerichte aandacht

35285405043_11967501b6_o.jpg

Een muziekpedagoog geeft tijdens workshops graag volgende opdracht: maak een klein en repetitief klanklandschap met een plastic zak. Geef dan de zak door en zorg ervoor dat niemand een verschil hoort.

Wat dan gebeurt is magie. Alle deelnemers zijn met volle aandacht bij de zaak: een grote en gerichte concentratie om het geluid op te pakken en te imiteren.

Een leraar piano vertelde een gelijkaardig verhaal. Hij laat leerlingen stilstaan bij slechts één toon. Binnen die focus ontstaat dan aandacht voor klankkleur, touché, intensiteit, boventonen, toonkwaliteit…

En zo zijn er vele verhalen. Van lessen waarin details een groot gewicht krijgen.

Onze aandachtsspanne is korter dan die van een goudvis. Die onrustwekkende conclusie stuurde Microsoft in 2015 de wereld in. In een tijd waarin we voortdurend geprikkeld en overprikkeld worden, is gerichte aandacht een zeldzaam goed geworden.

Bill Viola

csm_1995.BV.01-1_699162b07e.jpg

Voor de derde keer zag ik The Greeting, een indrukwekkende video-installatie uit 1995 van Bill Viola. Viola maakte het medium videokunst volwassen en wordt de Rembrand van de videokunst genoemd. The Greeting is te zien in museum de Pont in Tilburg.

De scene is eenvoudig. Twee vrouwen zijn met elkaar in gesprek. Ze worden plots onderbroken als een derde vrouw in beeld verschijnt. Het fragment duurt maar 45 seconden. Maar Viola vertraagde de scene naar 10 minuten. De banale gebeurtenis wordt in slow motion geladen en rijk. De vertraging maakt je gevoelig voor details.

The Greeting is geïnspireerd op een zestiende-eeuws schilderij van Jacopa da Pontormo. Viola maakt zo een belangrijk statement: hij neemt het canon van de schilderkunst als uitgangspunt voor zijn werk. En daar voegt hij iets aan toe. Want Pontormo moest de ontmoeting nog vangen in één beeld. Viola heeft een camera ter beschikking.

Vertragen, aandacht, zin voor detail, vakmanschap, het canon kennen, eigentijds vertalen: The Greeting doet thema’s opborrelen die ook iets vertellen over sterk kunstonderwijs.

csm_1995.BV.01-2_452fb234c1.jpg