In onderwijs gaat het vaak over doelen, efficiëntie en resultaten. Ook in kunstonderwijs ontkomen we daar niet aan. We willen vooruitgang zien, vaardigheden ontwikkelen en leerprocessen helder vormgeven. Maar wie kunstonderwijs daartoe beperkt, mist iets wezenlijks.

Kunstonderwijs gaat niet alleen over leren maken, spelen, tekenen, dansen of spreken. Het gaat ook over leren kijken, luisteren, aftasten, verdragen, hernemen en betekenis geven. Het is een plek waar leerlingen niet alleen iets leren beheersen, maar zich ook kunnen verbinden met wat ze doen, met anderen en met de wereld.

Precies daarom zijn drie pedagogische gebaren zo belangrijk: aandacht schenken, tijd nemen en moeite doen.

Aandacht schenken is het begin. Kunstonderwijs vraagt dat we stilstaan bij iets: een klank, een beeld, een beweging, een woord, een stilte. De leraar helpt om de aandacht te richten. Niet vluchtig, maar echt. Dat kan door iets aan te wijzen, door een vraag te stellen, door samen te kijken of opnieuw te luisteren. Zonder aandacht blijft kunst oppervlakkig. Met aandacht kan iets beginnen spreken.

Tijd nemen is even wezenlijk. In een cultuur die snel wil gaan, is kunstonderwijs een van de plaatsen waar vertraging nog mag bestaan. Niet alles moet meteen helder zijn. Niet elke ervaring moet direct benoemd of verklaard worden. Soms moet een beeld eerst inwerken. Soms moet een muzikale frase een paar keer terugkomen voor ze betekenis krijgt. Soms heeft een leerling tijd nodig om tot expressie te komen. Kunstonderwijs bewaakt die ruimte van traagheid, verdieping en rijping.

Maar aandacht en tijd alleen volstaan niet. Kunstonderwijs vraagt ook moeite doen. Iets herhalen tot het beter klopt. Een moeilijke passage blijven oefenen. Opnieuw beginnen wanneer iets niet lukt. Uithouden in het zoeken. Vorm geven aan een idee dat nog vaag is. Die inspanning is geen vervelende randvoorwaarde, maar hoort wezenlijk bij artistieke vorming. Juist omdat iets ertoe doet, vraagt het toewijding.

Misschien is dat vandaag wel een belangrijke opdracht van kunstonderwijs: plekken creëren waar aandacht nog kan groeien, waar tijd niet meteen moet renderen en waar moeite doen niet gezien wordt als falen, maar als een vorm van betrokkenheid.

Een nieuw blogjaar voor Kunstig Competent – dit keer in een rustiger ritme. Voortaan verschijnt er maandelijks een blog in plaats van wekelijks.

We trappen af met heuglijk nieuws: er is een nieuw boek over muziekcreatie!
Maken met klasse(n) van Bert Appermont en Erik Schrooten bundelt 44 speelse en artistieke opdrachten die je kan inzetten in kleine groepjes of met de hele klas. Elke opdracht mondt uit in een verrassend en uniek resultaat.

De opdrachten passen perfect binnen MCV, muziekinitiatie en andere creatieve vakken aan de academie. Ook instrumentleerkrachten vinden er volop inspiratie.

Meer info vind je hier.

Goed nieuws! De nieuwe versies van de leerplannen Kunstig Competent beeld en podiumkunsten zijn zonder bijkomende opmerkingen van de inspectie voor de volgende twee jaren goedgekeurd. Hiermee wordt bevestigd dat deze leerplannen een vaste waarde zijn in het deeltijds kunstonderwijs. 

De leerplannen 2025 bouwen verder op de versies van 2021. Enerzijds zorgen we zo voor continuïteit door de basis te behouden. Anderzijds drongen vanuit voortschrijdend inzicht enkele kleinere aanpassingen zich op. Die lees je in de inleiding van de leerplannen.

Veel dank aan de twee werkgroepen (beeld en podiumkunsten) die met hun wijze raad dit proces aangestuurd hebben. 

Alle materialen vind je hier: kunstig-competent.be

Onderzoekster Susan Orr beschrijft evaluatie in het kunstonderwijs als een ‘artful social practice’, waarbij de dialoog tussen leerkracht en leerling centraal staat. Een inspirerend voorbeeld hiervan zijn de informele gesprekken na een toonmoment, waarin leerlingen, leerkrachten en ouders hun ervaringen delen.

Leerlingen vertellen hoe ze het concert hebben beleefd, terwijl leerkrachten benadrukken wat sterk was en waar groeikansen liggen. Ook de frisse blik van een collega-leerkracht kan waardevolle en nieuwe inzichten opleveren.

Dit soort open uitwisselingen maken het kunstonderwijs zo persoonlijk en uniek.

De leerplannen van Kunstig Competent, samen met bijlagen zoals de competentiebeelden, vind je op kunstig-competent.be.

Ook de collega’s van OVSG hebben onze leerplannen opgenomen in hun DKO-kompas.

Surf naar dkokompas.ovsg.be en selecteer het domein. Met een paar klikken en wat scrollen krijg je niet alleen toegang tot de doelen, maar kun je ook bronnen en de visie raadplegen, de competentiebeelden bekijken en je laten inspireren door praktijkvoorbeelden. Hoewel die praktijkvoorbeelden gekoppeld zijn aan de doelen van OVSG, vormt dat geen probleem, aangezien beide leerplannen uit dezelfde basis zijn opgebouwd.

Een aanrader.

We geloven dat interpretatie en creatie twee interessante pistes zijn die beide hun plaats verdienen in de muziekscene. Het blijft prachtig dat een cellist een publiek in vervoering brengt met een authentieke uitvoering van de suites van Bach. Daarnaast is er een steeds grotere groep luisteraars en concertbezoekers die op een andere manier verrast wil worden: met nieuwe eigenzinnige interpretaties, unieke samenwerkingen en kunstenaars die eigen werk brengen.

Paul Craenen stelt vast dat meer en meer muzikanten zwervende nomaden geworden zijn. Deze muzikant-nomaden verlaten het geijkte pad, experimenteren met muzikale cross-overs en integreren andere artistieke disciplines zoals dans, poëzie of storytelling. In Present! Rethinking live classical music laat Johan Idema aan de hand van 45 casussen frisse formats voor klassieke muziek in de 21ste eeuw zien. Kernwoorden daarbij zijn onder andere beleving, een inspirerende locatie, de relevantie en urgentie van het programma en  de artistieke kwaliteiten van de performers. Als klassieke muziek zich wil verbinden met een nieuw publiek, dan krijgen, zo stelt Idema, deze bouwstenen best aandacht.