Gerichte aandacht

35285405043_11967501b6_o.jpg

Een muziekpedagoog geeft tijdens workshops graag volgende opdracht: maak een klein en repetitief klanklandschap met een plastic zak. Geef dan de zak door en zorg ervoor dat niemand een verschil hoort.

Wat dan gebeurt is magie. Alle deelnemers zijn met volle aandacht bij de zaak: een grote en gerichte concentratie om het geluid op te pakken en te imiteren.

Een leraar piano vertelde een gelijkaardig verhaal. Hij laat leerlingen stilstaan bij slechts één toon. Binnen die focus ontstaat dan aandacht voor klankkleur, touché, intensiteit, boventonen, toonkwaliteit…

En zo zijn er vele verhalen. Van lessen waarin details een groot gewicht krijgen.

Onze aandachtsspanne is korter dan die van een goudvis. Die onrustwekkende conclusie stuurde Microsoft in 2015 de wereld in. In een tijd waarin we voortdurend geprikkeld en overprikkeld worden, is gerichte aandacht een zeldzaam goed geworden.

Bill Viola

csm_1995.BV.01-1_699162b07e.jpg

Voor de derde keer zag ik The Greeting, een indrukwekkende video-installatie uit 1995 van Bill Viola. Viola maakte het medium videokunst volwassen en wordt de Rembrand van de videokunst genoemd. The Greeting is te zien in museum de Pont in Tilburg.

De scene is eenvoudig. Twee vrouwen zijn met elkaar in gesprek. Ze worden plots onderbroken als een derde vrouw in beeld verschijnt. Het fragment duurt maar 45 seconden. Maar Viola vertraagde de scene naar 10 minuten. De banale gebeurtenis wordt in slow motion geladen en rijk. De vertraging maakt je gevoelig voor details.

The Greeting is geïnspireerd op een zestiende-eeuws schilderij van Jacopa da Pontormo. Viola maakt zo een belangrijk statement: hij neemt het canon van de schilderkunst als uitgangspunt voor zijn werk. En daar voegt hij iets aan toe. Want Pontormo moest de ontmoeting nog vangen in één beeld. Viola heeft een camera ter beschikking.

Vertragen, aandacht, zin voor detail, vakmanschap, het canon kennen, eigentijds vertalen: The Greeting doet thema’s opborrelen die ook iets vertellen over sterk kunstonderwijs.

csm_1995.BV.01-2_452fb234c1.jpg

Onbruikbaar

tumblr_mwfdwuDpXt1qad4foo1_1280.jpg

Kunstenares Katerina Kamprani maakt gebruiksvoorwerpen onbruikbaar. Grappig? Zeker. Maar na de eerste glimlach borrelen er existentiële vragen op. Moet alles een doel hebben? Moet kunst nuttig zijn? En moet een artistiek proces altijd uitmonden in een afgewerkt product?

De vooronderstelling dat kunst(onderwijs) functioneel moet zijn, wordt hier serieus in vraag gesteld. Deze onbruikbare gebruiksvoorwerpen waarschuwen ons voor een (kunst)(onderwijs)wereld waarin harde doelgerichtheid de norm is.

24.jpgThe-Uncomfortable-by-Katerina-Kamprani-03.jpg

Kunstorakel

IMG_2265.jpg

Bij de start van het schooljaar gaf Hans Martens, directeur van de Academie voor Beeldende Kunsten in Mechelen, zijn leraren een set speelkaarten cadeau: Art Oracles, Creative & Life Inspiration from the Great Artists. 50 kaarten, 50 kunstenaars en gebalde teksten die je werk, leven of artistieke praktijk kunnen voeden.

De gebruiksaanwijzing is simpel: kies een kaart, raadpleeg het kunstorakel en laat je inspireren. De korte gedachten vragen wat tijd om binnen te komen. En dat maakt dat je  teruggrijpt naar de kaarten.

Enthousiast meldde Hans nog dat verschillende leraren de kaarten al gebruiken in hun klas.

IMG_2268.jpg

Jonge makers

jongewolven_header_website.png

Een theater moet zich om de vijf jaar heruitvinden, zegt artistiek directeur Guy Cassiers van het Toneelhuis. Hij stelt vast dat jonge veelbelovende theatermakers kleinschalig blijven werken in intieme gezelschappen. Het Toneelhuis wil jonge makers een traject aanbieden van vijf jaar. De coaches zijn niet de minste: Jan Fabre, Alain Platel, Jan Lauwers en Ivo van Hove. PULS heet het initiatief: Project for Upcoming talent or the Large Stage.

Dit concept doet dromen van academies die zich om de vijf jaar heruitvinden. Waar ervaren leraren jonge collega’s het metier leren. En hen uitdagen om een eigen taal te vinden. En waar jonge leraren kansen krijgen om nieuwe inzichten en onderwijsvormen te testen.

Geloof me: zes jaar rondzwerven van academie tot academie heeft me geleerd dat vele jonge leraren innovatief, betrokken en bekwaam zijn. Zij zijn de makers van het kunstonderwijs van de toekomst.

Komaan Karen, Diederik, Lieven, Claudia, Maarten en al die andere jonge wolven.

Moeilijk maakt gelukkig

cropped-l-hand-iwan-moeilijke-greep.jpg

Vaatwasser, microgolfoven, GPS en afstandsbediening. We maken het onszelf graag gemakkelijk. Dat geeft comfort aan ons leven.

Maar het tegenovergestelde is misschien nog interessanter: moeilijke dingen afronden maakt ons pas echt gelukkig. De Amerikaanse psychiater Theodore Isaac Rubin omschreef het zo: geluk komt van de tevredenheid na een moeilijke taak die het beste van onszelf geëist heeft.

Schrijver Dan Pink beaamt dit. Hij noemt drie ingrediënten voor een gelukkig leven: autonomie, een doel en meesterschap. Voor een meester mag het moeilijk zijn. Hij stopt niet als een bepaald punt bereikt is.

Ook op de academie mag het moeilijk zijn. Omdat groei een onmisbaar element is van onderwijs én omdat dat onze leerlingen op een rijke manier gelukkig maakt.

En daarbij is een belangrijke taak weggelegd voor de leraar. Hij zoekt voortdurend naar een balans tussen verveling (te makkelijk) en angst (dit gaat niet lukken). Als dat lukt, is een gelukkig gevoel nabij.