Werktreue

image.png

Wie heeft het voor het zeggen? De componist of de muzikant? Het is een eeuwig spanningsveld in de klassieke muziek.

En dat was al zo toen het notenschrift ontstond. Guido van Arezzo wordt gezien als de uitvinder van onze moderne muzieknotatie. Van Arezzo komt ook de volgende uitspraak: In onze tijd zijn de zangers de domste van alle mensen.

De neerbuigende uitspraak doet vermoeden dat muzieknotatie niet alleen ontwikkeld werd om het muzikanten makkelijker te maken. Nee, het was ook een werkwijze om muzikanten te disciplineren en te onderwerpen aan de eisen van de componist.

En zo werd een kiem gelegd voor wat eeuwen later een vanzelfsprekend ideaal werd: trouw blijven aan de partituur. In het Duits klinkt het gebald en dwingend: werktreue. 

Maar kijk, er komt een stevige tegenbeweging op gang. Muziekgroepen die het zich veroorloven om vrij om te gaan met een partituur worden als verfrissend ervaren. Het publiek smult van het avontuur en het onverwachte.

En in die beweging situeert zich ook de aandacht voor de rol van de kunstenaar op de academie: zelf dingen maken, spelen met het werk. Dat een partituur werkmateriaal wordt in plaats van een relikwie, is voor velen nog ongewoon. Maar we zijn ervan overtuigd dat dit een werkwijze is die naast werktreue zijn plaats aan het opeisen is.

(gedachten na het lezen van de vlucht van de nachtegaal van Marlies De Munck)

Een gedachte over “Werktreue

  1. Guido revisited…

    De uitspraak van Guido over de domheid van musici verdient enige toelichting. Was dat zinnetje werkelijk neerbuigend bedoeld?
    Muziektheoretici stelden in Guido’s tijd al langer dat zangers veel te afhankelijk waren van hun leerkrachten en daardoor eenvoudigweg veel tijd verloren. “Muzikanten voeren slechts uit wat hun leerkrachten hen aanleren”, schreef die andere monnik-muziektheoreticus Regino von Prüm omstreeks 900. Volgens berekeningen bedroeg het standaardrepertoire van gregoriaanse gezangen dat zangers dienden te beheersen zo’n 75 à 80 uur muziek. Ga maar na wat dit betekent zonder muzieknotatie (en aan te leren door zangertjes tussen pakweg 6 tot 16 jaar). Nu ging Guido van Arezzo uit van de kracht van de musicus. Hij pleitte niet meer en niet minder dan voor gedegen vakkennis, eerder dan muziek te zien als een proces van na-apen. Met het promoten van de notenbalk (waarvan hij niet de uitvinder is) en andere muziektheoretische hulpmiddeltjes wees hij op de mogelijkheden om gregoriaanse melodieën 1) sneller en 2) op eigen kracht aan te leren en dus meer tijd over te houden voor zinvoller zaken. Dat te weinig musici dit deden, verleidde hem tot de fameuze uitspraak.

    Guido leert me zijn tijdgenoten dat je door kennis op te bouwen zelf het heft in handen kan nemen en je niet moet wachten op leerkrachten die iets voorspelen. Zoals zo vaak hadden de zogenaamde “donkere middeleeuwen” het dus feitelijk bij het rechte eind. Eigenlijk zou je Guido dus beter uitroepen tot de patroonheilige van de ‘nieuwe tegenbeweging’ die pleit voor de rol van de kunstenaar in het onderwijs. Guido kan alvast geen symbool zijn (zelfs niet in de kiem…) van het andere ‘kamp’. De musicus onderwerpen aan elk detail van Sint-Partituur en het “model van de leerkracht” volgen is me dunkt vooral een fenomeen uit een veel recenter verleden (waar je ook het ‘heden’ aan toe kan voegen).

    Er is in dat verband nog iets wat pro Guido pleit: hij was ook de eerste muziektheoreticus die uitgebreid schreef over de manier waarop je kan… componeren (= zelf creëren)!

    De middeleeuwen associëren we (onbegrijpelijk en weinig kritisch) graag met een soort lagere manier van denken; wat vandaag mis gaat zal altijd wel terug te leiden zijn naar iets uit ‘de middeleeuwen’.
    Als ik Guido van Arezzo goed en wel beschouw, zou ik eerder denken: terug naar de Middeleeuwen!

    Bruno Bouckaert

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s