Competentiebeelden

Voor sommige competenties kunnen we ons heel goed voorstellen wat we op het einde van een graad bij onze leerlingen willen zien en horen. Voor andere artistieke competenties is dat beeld vager.

De denkoefening competentiebeelden, waar verschillende academies hun schouders onder gezet hebben, geeft beeld en taal aan die tussen- en eindpunten. Hierboven vind je een eerste voorbeeld.

De volgende maanden zullen we in de blog regelmatig zo’n competentiebeeld delen. Hopelijk helpt dit materiaal om doelen concreter te vertalen naar je klas.

Wil je nu al het hele materiaal induiken, dan kan je het boekje Competentiebeelden, op weg met artistieke competenties, downloaden:

Niveau?

58793442_1285898268217903_2580215052997809114_n.jpg

En is het niveau niet aan het dalen? Leraren en directeurs maken er zich zorgen over. Eigenlijk maken we er ons al 30 jaar zorgen over. Die bezorgdheid toont op de eerste plaats een grote betrokkenheid van leraren: we willen het collectief zo goed mogelijk doen.

Maar wat bedoelen ze met het niveau? Dan wordt het dikwijls stil … en komt het er toch moeizaam uit: ze spelen geen moeilijke stukken meer. Niveau wordt dus toch vooral geassocieerd met virtuositeit, moeilijkheidsgraad.

Actrice en mythische theaterdocente Dora van der Groen keek daar anders naar. Alles kan, mits goed gedaan, is één van haar beroemde uitspraken. Iedereen die van haar les heeft gehad, kent die zin. Wat je ook oppakt, een eenvoudige studie, een popsong, een meditatieve dans of een tekst van een cabaretier, doe het met kwaliteit. Doe het zo dat anderen erdoor geraakt worden. Doe het met afwerking en inleving. Doe het met inzicht in het werk en in de boodschap die je wil overbrengen.

Ja, onze leerlingen spelen niet allemaal meer het repertoire van 20 jaar geleden. Maar wat ze spelen doen ze hopelijk wel met (een streven naar) kwaliteit.

Misschien moeten we ook vanuit dit kwaliteitsperspectief naar onze praktijk kijken.

Vingers tapen

Brian-Eno-Press-Crop-3.jpg

De beroemde producer Brian Eno legt zijn artiesten graag beperkingen op. Zo tapete hij de vingers van Coldplay’s Chris Martin aan elkaar, om hem te dwingen op een nieuwe manier piano te spelen.

Eno gebruikt een arsenaal aan trucs om artiesten te irriteren:

Als we een popliedje schrijven, dan zijn de akkoorden vaak: majeur, majeur, mineur, majeur. Ik vraag dan om alleen maar majeur te spelen. Dat levert altijd iets op.

En zo toont Eno ons een interessant aspect van de didactiek van de kunstenaar: baken je opdracht af.

Vrienden maken

Sommige leraren slagen erin om een bijzondere groepssfeer in hun klassen te creëren. Dat is vaak ook verbonden aan een vak waar samenwerken of samenspelen centraal staat. In orkesten, ensembles, dansgroepen en toneelgroepen worden sterke banden gesmeed door samen intensief naar een voorstelling of eindproduct toe te werken.

En zo wordt de academie ook een plek waar vriendschappen voor het leven ontstaan. Zo mooi.

Een klein beetje onhaalbaar?

Het mag een klein beetje onhaalbaar zijn. 

Prachtig hoe een lerares fluit het verwoordde. Het is onze plicht om leerlingen altijd weer naar een volgende uitdaging te leiden.

In de didactiek bestaat er een dure uitdrukking voor, uitgevonden door de Russische psycholoog Lev Vygotski: de zone van naaste ontwikkeling. Deze zone ligt op het snijpunt tussen kunnen en niet kunnen. Noch te makkelijke oefeningen, noch te hoog gegrepen opdrachten hebben een leereffect.

Vygotski legt terecht het accent op het haalbare. Misschien is daarom de uitspraak een klein beetje onhaalbaar er net over.

Beter? Het mag (een klein beetje) net haalbaar zijn. 

hEAR DROPS

Geloof jij ook dat interactie creativiteit kan voeden? 

Musica ontwikkelde een serie toegankelijke beeldverhalen rond klank en muziek. Elk filmpje wil de sensitieve, artistieke wisselwerking tussen kinderen en leerkrachten bevorderen.

Het principe is eenvoudig: kijk samen naar een filmpje, bespreek wat je zag en hoorde, kijk opnieuw, bepaal spelregels en materialen, voer uit en evalueer. Geen uitgestippeld parcours, maar een uitnodiging tot creatief proces. Zoals echte kunstenaars dat ook doen. 

Zo leg je stiekem je artistieke expertise in de weegschaal, met kinderen als volwaardige actoren.

Puzzelen met partituren …

Kunstenaar Tim Klein stelde vast dat puzzelfabrikanten dezelfde uitsnijdingen gebruiken voor hun puzzels. Zo maakte hij van twee puzzels een eigen collage. Met verrassende resultaten. En zo inspireerde hij ons ook voor een fijne creatie-opdracht.

OPDRACHT

  • Kies twee of meer:
    • partituren die in dezelfde toonaard en maatsoort staan (muziek)
    • teksten (woord)
    • choreografieën (dans)
  • Onderzoek hoe je kleinere elementen of grote gehelen van de twee werken kan combineren … tot een nieuw werk. 

Creatie-opdrachten uit het boek ‘Tijd voor maken’.

Nummer acht

Schermafbeelding 2020-07-01 om 15.15.01

Het kunstwerk Nummer acht, everything is going to be alright van Guido van der Werve is een meesterwerk. Deze film bestaat uit één beeld. Een man wandelt gedurende 10 minuten over een ijsvlakte. Een ijsbreker achtervolgt hem maar slaagt er niet in om de man, ondanks een surplus aan formaat en kracht, in te halen.

Dat is op zich een krachtig beeld. Maar het werk heeft nog een grotere troef. Het roept zovele ideeën en associaties op: David en Goliath, de strijd tussen mens en machine, macht versus kwetsbaarheid … En daarvoor heeft Van der Werve alleen maar een man, een boot en veel ijs nodig.

Misschien is dat laatste de reden waarom dit werk zo sterk is: de botsing tussen de eenvoud van het werk en de rijkdom aan betekenissen.

Kathedraal van beperkingen

De Thorncrown Chapel is een prachtige glazen kapel in het Amerikaanse Arkansas. De kapel staat in een al even prachtig bos. Over de architectuur valt veel te zeggen. Dat dit bouwwerk lijkt op een gotische kathedraal is niet toevallig.

Maar het is vooral het volgend uitgangspunt dat intrigeert: er werd enkel met bouwmaterialen gewerkt die twee mensen door het bos konden dragen.

Wat een mooie afbakening. En zoals zo vaak leveren scherpe beperkingen de meest creatieve dingen op.