Emoties en parameters

Schermafbeelding 2020-04-07 om 10.43.30.png

Onderzoeker Gordon Bruner ontwikkelde in 1990 een tabel waarin hij, gebaseerd op wetenschappelijke bronnen, een relatie legt tussen emoties en muzikale parameters.

Deze door ons herwerkte tabel van Bruner, maakt zichtbaar hoe een emotie door een mix van muzikale parameters kan worden opgewekt.

Professionals gebruiken dit hulpmiddel al langer om geluidsidentiteiten te ontwikkelen voor films en merken. Maar het is ook een interessant werkinstrument waarmee leerlingen een gevoel of gedachte kunnen omzetten in klank. Dat de muzikale elementen afgebakend worden, maakt het creatieproces makkelijker.

Ontwikkel een statig werk dat gespeeld kan worden om de ‘binnenkomst van de koning’ grandeur te geven. 

Relax

IMG_5565

Mijn vrouw dronk een thee op een zomers terras. Het etiket van het theezakje trok haar aandacht: RE LA X.  En dat leverde direct een fijne opdracht op om de kunstenaar uit te dagen:

  • maak een muziekwerk dat de toeschouwers relaxt;
  • gebruik als basismateriaal de noten re en la;
  • of vertrek vanuit het concept van de kwintsprong.

Creatieve opdrachten liggen zomaar klaar, als je met nieuwsgierigheid en verbeelding rondom je kijkt.

Vastgeroeste ideeën

onderwerp roest 2009 010aa.jpg

De essentie van kunst voor kinderen en jongeren ligt voor mij op deze vlakken: vragen stellen, vastgeroeste ideeën loswrikken, paradoxen uitgooien binnen de wereld van stelligheden en zekerheden, krasjes aanbrengen in het geheugen, openingen maken naar duizelingwekkende inzichten, onrust zaaien, onvermoede emoties aanwakkeren.

Marc Verstappen

Focus en versnipperen

focus.jpg

Werken met focus is met recht en reden in het leerplan kunstig competent een leerdoel voor het vakmanschap. Meer zelfs: dit is één van de grootste uitdagingen waar onze leerlingen voor staan. We zijn zo snel afgeleid en worden weggezogen van aandacht op één ding. En laat dat net een kwaliteit zijn die de ware vakman van de prutser onderscheidt: zijn vermogen om geconcentreerd te blijven op het werk.

Versnipperen.jpg

Anderzijds is die versnippering ook interessant als we de kunstenaar willen aanspreken. Dwalen, verbindingen maken, vele indrukken opdoen, van de hak op de tak springen. Het zijn manieren om de creativiteit aan te wakkeren en nieuwe ideeën te genereren.

De twee tegenpolen, focus en versnippering, geven nog maar eens aan dat het interessant is om de eigenheid van de verschillende rollen te onderzoeken. En zo ontstond de laatste jaren ook het inzicht dat elke artistieke rol zijn eigen didactiek heeft. Misschien is dit wel één van de meest belangrijke gedachten die het project kunstig competent opleverde.

Spelen met de traditie

image.png

Ontwerper Richard Hutten maakt in dit werk een interessante synthese tussen traditie en vernieuwing. In een digitale gemanipuleerde foto van een traditioneel oosters tapijt liet Hutten het klassieke ontwerp in strepen uitlopen. De kleuren van de laatste rij werden doorgetrokken.

Daarna liet Hutten dit ontwerp in India door ambachtslieden namaken. Die vaklui vonden het aanvankelijk moeilijk om deze strepen te knopen. Dit soort eenvoudige patronen vervaardigen was nieuw voor hen.

Het is interessant om te zien dat de combinatie van traditie/vakmanschap en kunstenaarschap/avontuur hier boeiend werk oplevert.

Het kunstwerk roept ook een relevante onderzoeksvraag op: hoe kunnen we de traditie koesteren én ze tegelijkertijd vernieuwen?

Building blocks

blokken -1 kopie.jpg

Muzikanten lijken op kinderen die met lego spelen. Ze construeren iets met muzikale bouwstenen. 

Deze uitspraak van Peter Vuust, professor neurowetenschappen én jazzmuzikant, intrigeerde me en was de aanzet om partituren te schrijven die bestaan uit bouwstenen.

In mijn eerste gitaaralbum building blocks kunnen leerlingen verschillende blokken muziek instuderen en die een eigen volgorde geven. Blokken mogen herhaald of weggelaten worden. Een chorus (refrein) kan ook een verse (strofe) worden. Of omgekeerd. Leerlingen mogen ook eigen delen toevoegen. Zo worden ze nog meer mede-auteur van het werk.

Schermafbeelding 2020-03-07 om 16.08.10.png

Zulke formats nodigen uit tot spel en experiment. En ze kunnen een opstap zijn om creatie een plek te geven in je lespraktijk.

Zachte zandbak

speeltuin-0.jpg

Durf op je bek te gaan. Het is een levensles die actrice Joke Emmers laat optekenen in de Standaard.

Ik durf heel hard op mijn bek te gaan. Het doet heel veel pijn, maar je herstelt er ook telkens weer van, dat is het mooie. Als je niet springt, waar ben je dan tenslotte mee bezig?

Van Frank Focketyn leerde ze dat je in kunstonderwijs risico’s mag nemen. En als het fout gaat, wordt daar liefdevol naar gekeken.

Jongens, dit hier is een zandbak, en hier mag je vallen, want het is zacht, je wordt altijd opgevangen.

De zachte zandbak. Een prachtige metafoor die ik ondertussen gretig gebruik. Neem maar wat risico. Liever dat dan een veilige, brave standaarduitvoering. Hier op de kunstacademie val je zacht.

Play

Untitled(soccer-pitch)-drone.jpg

Play was een stadsfestival dat in 2018 Kortrijk inpalmde met hedendaagse kunstwerken. Het parcours was een ode aan de homo ludens, de spelende mens.

Untitled(soccer-pitch)5.jpg

Het werk Soccer Pitch van de Centraal-Amerikaanse kunstenaars Priscilla Monge trok mijn aandacht. De kunstenares past de spelregels van voetbal aan. De heuvels op het voetbalveld verplichten de spelers om van tactiek te veranderen, om nieuwe regels te bedenken, of om met het onverwachte te spelen. Want het terrein zorgt dat de bal vreemde capriolen maakt. Zelfs het tactisch vernuft van trainer Pep Guardiola heeft hier geen vat op.

Untitled(soccer-pitch)2.jpg

Het werk is een prachtige metafoor voor de didactiek van het creëren. Leraren bouwen, net zoals deze kunstenares, obstakels in die uitdagen om met het onverwachte om te gaan. Ze maken zo het spel levendig en onvoorspelbaar. En dat levert creatieprocessen op die even hobbelig zijn als de krijtlijnen van dit voetbalveld.

Trouw aan het idee

image

Ik geef leerlingen graag kleine gerichte compositie-opdrachten. Ze komen dan zelden de week daarna met een hele compositie naar de les. Meestal hebben ze wat kleine ideeën, schetsen verzameld.

Leraar compositie Bram Van Camp leerde me dat je met dat basismateriaal aan de slag moet gaan: benoemen, toevoegen, verrijken, bevragen, helpen ontwikkelen…

Bram vindt het belangrijk dat zijn interventies altijd weer vertrekken vanuit het oorspronkelijk materiaal.

Blijf trouw aan het idee van de leerling, is daarom zijn gouden tip.

Creatief met Ligeti

379358590-Ligeti-Musica-Ricercata-pdf (gesleept).jpegDe Hongaarse hedendaagse componist György Ligeti componeerde Musica Ricercata voor piano. In het eerste deel speelde Ligeti enkel met de noot la. Het tweede deel met de noten mi en fa. En ook bij de volgende delen voegde hij telkens één noot toe. 

De beperking die Ligeti zichzelf oplegde, maakt het werk extra interessant. Het daagde hem uit om optimaal te spelen met andere parameters.

Dit werk inspireerde me tot compositieopdrachten voor leerlingen:

  • Maak een compositie met alleen de noot la.
  • Maak een compositie met de noten la en do.

De praktijk leert dat dit ook ijzersterke opdrachten zijn om leerlingen verder uit te dagen:

  • Gebruik eens de la in verschillende octaven…
  • Durf het ritmisch moeilijker te maken…
  • Probeer iets met een snelle en daarna een trage passage