Inspirerend canon

made-in-europe-bewerkte-omslag.jpg

In Made in Europe verdiept Pieter Steinz zich in het culturele DNA van ons continent. De belangrijkste halteplaatsen van de Europese cultuur worden in 100 fris geschreven essays bezocht: de Griekse tragedie, de Vlaamse primitieven, de Matheupassie van Bach, Don Quichote, Guernica, het twaalftoonsysteem, het zwarte vierkant van Malevitsj …

Het boek roept interessante vragen op. Kennen mijn leerlingen (enkele van) deze hoogtepunten? Hoe kan ik hen daarmee laten kennismaken? Is het niet belangrijk om ook de meesterwerken van de andere kunstdomeinen te leren kennen? In hoeverre ben ik zelf al doordrongen van deze meesterwerken? En wat zou ik zelf nog toevoegen aan dit cultureel canon?

Ik heb in elk geval enkele meesterwerken in het boek met stip aangeduid. Met de ambitie om die in deze coronatijden digitaal te (her)ontdekken.

 

Aandacht richten

Schermafbeelding 2019-10-26 om 20.46.18.png

Lian Kroes doet onderzoek in de publieke ruimte. Om voorbijgangers met een andere blik om zich heen te laten kijken, plaatst ze in steden periscopen. De interventie doet je bewust kijken naar een verrassende detail in de omgeving.

In het kunstonderwijs doen we net hetzelfde. We richten voortdurend de aandacht van onze leerlingen op een detail, een nieuw element, iets dat nog niet opgevallen is. Kijk, dit is belangrijk om er aandacht aan te geven.

We hopen dat ze op die uitnodiging ingaan en zo verwonderd geraken.

Op je bek gaan

wanneer-ben-jij-voor-het-laatst-op-je-bek-gegaan-13227-w1200-1.jpg

Nieuwsgierig en onderzoekend zijn. Het is een artistieke competentie die mooi klinkt en van belang is. Leerlingen die met blinkende ogen naar een muziekwerk, tekst, beeld  of choreografie kijken, zullen er zich sneller aanzetten. Oh, dat vind ik mooi, is vaak een graadmeter voor het uiteindelijke resultaat.

Maar hoe ontwikkel je deze competentie? Dat is een relevante vraag. Want afwachten tot het misschien komt, is te mager. Een Amerikaans onderzoek suggereert een interessante piste. Creëer een situatie waarin leerlingen denken dat ze het kunnen, maar dan vaststellen dat dat toch niet zo is. De onderzoekers stelden vast dat leerlingen dan geprikkeld werden om ervoor te gaan.

Daarom is het interessant om leerlingen zachtjes op hun bek te laten gaan. Om zo de honger aan te wakkeren.

Kunstorakel

IMG_2265.jpg

Bij de start van het schooljaar gaf Hans Martens, directeur van de Academie voor Beeldende Kunsten in Mechelen, zijn leraren een set speelkaarten cadeau: Art Oracles, Creative & Life Inspiration from the Great Artists. 50 kaarten, 50 kunstenaars en gebalde teksten die je werk, leven of artistieke praktijk kunnen voeden.

De gebruiksaanwijzing is simpel: kies een kaart, raadpleeg het kunstorakel en laat je inspireren. De korte gedachten vragen wat tijd om binnen te komen. En dat maakt dat je  teruggrijpt naar de kaarten.

Enthousiast meldde Hans nog dat verschillende leraren de kaarten al gebruiken in hun klas.

IMG_2268.jpg

Maps of getting lost

screensnapshot-22-11-2014-10-48-40

Artistieke competenties vragen niet om de kortste en snelste weg. Treuzelen, verdwalen en verloren lopen horen erbij.

Fotograaf John Ryan Brubaker verzint voor zijn project maps of getting lost manieren om verloren te lopen in een stad. Hij wandelt er doelloos rond om de omgeving te observeren. Hij laat zich leiden door zelf gekozen uitdagingen:

  • loop zo lang mogelijk naar beneden;
  • volg de patronen in de kasseien;
  • sla altijd linksaf als dat kan.

Dit levert subtiele poëtische beelden op. En het inzicht dat verdwalen een sterk product kan opleveren.

Meer weten? www.jrbrubaker.com

Onderzoekende dansers

IMG_1852 (1).jpg

Een lerares dans van de kunstacademie Noord-Limburg liet zich uitdagen door de maand van de onderzoeker op haar academie. Ze experimenteerde – gespreid over enkele weken – met een nieuwe werkvorm:

  1. via een geleide improvisatie ontwikkelden leerlingen nieuwe bewegingspatronen;
  2. twee groepen kregen de opdracht om die bewegingspatronen om te zetten in een grafische tekening;
  3. groep 1 ging daarna aan de slag met de tekening van groep 2 en omgekeerd;
  4. en dan volgde de ultieme opdracht: zet de tekening van de andere groep om in beweging op een ander muziekwerk.

De lerares deelde achteraf haar enthousiasme: dit was een bijzonder leerrijke ervaring voor leerlingen én leraar!

Onderzoeksvragen met een hoek af

maakhetmetkunstenaars.jpg

Waarom een les niet starten met een onderzoeksvraag?

In het lager- en secundair onderwijs is dat een courante werkwijze: leerlingen krijgen een inspirerende vraag en nemen dan de tijd om daar antwoorden op te formuleren.

Ook voor kunstonderwijs liggen hier interessante mogelijkheden. En laten we er onmiddellijk maar een artistieke onderzoeksvraag van maken. Vragen met een twist,  of een hoek af.

In het boek Maak het met kunstenaars van het stedelijk museum Amsterdam vind je schitterende voorbeelden. Een kunstenaar is telkens het uitgangspunt voor een opdracht. Een speelse en uitnodigende vraag zorgt voor goesting. De kunstenaar voor de inspiratie:

  • Hoe ontwerp je samen een letter (en doorsta je de groeipijn)? (Moniker)
  • Hoe smaakt jouw sjaal? (Kaartje Martens)
  • Hoe maak je van een vuilniszak een maatpak? (Victor & Rolf)
  • Kun je meer tekenen dan je ziet? (Jan Rothuizen)
  • Wat is jouw ding in de toekomst? (Joep Van Lieshout)

Voorbeelden voor muziek? Ik doe een snelle brainstorm:

  • Hoe componeer je muziek waar zelfs je broer rustig van wordt? (Arvo Pärt)
  • Hoe klinkt een peer? (Erik Satie)
  • Hoe kan een simpel volksliedje klassieke muziek worden? (Bela Bartok)

En heb jij mooie voorbeelden? Deel ze op deze blog…

Harde en zachte competenties

screensnapshot-11-05-2016-10-29-15.jpg

Vakmanschap bestaat uit harde competenties. Deze competenties vereisen een hoge mate van precisie. Het zijn bekwaamheden die iedere keer zo correct en identiek mogelijk moeten uitgevoerd worden. Er is meestal maar één weg naar het ideale resultaat. Harde competenties moeten lopen als een Zwitsers horloge: betrouwbaar, accuraat, voorspelbaar en automatisch zonder de minste hapering.

De andere rollen vragen eerder zachte competenties. Hier is eerder flexibiliteit nodig. Zachte competenties ontwikkel je door spel. Je verkent je grenzen in veranderlijke situaties door steeds weer nieuwe en lastige hindernissen te leren overwinnen. Een leraar maakt zich dan ook niet druk om foutjes. Het belangrijkste is dat leerlingen durven uitproberen en leren omgaan met andere contexten.

De twee goed onderscheiden, is de boodschap. Harde en zachte competenties vragen elk een eigen aanpak.

Interessant

screensnapshot-22-01-2016-10-37-30.jpg

Interessant is een interessant woord.

Leraren die dit woord gebruiken, laten horen dat ze nieuwsgierig zijn. Dat ze open staan voor verrassingen. En dat ze die vondst absoluut met hun leerlingen willen delen.

Zo simpel kan het zijn om de onderzoeker in je leerlingen uit te dagen: laat in je lichaamstaal zien, en in je woordkeuze horen dat je een verwonderde onderzoeker bent.

Op zoek naar interessante varianten?

fascinerend – intrigerend – boeiend – niet-te-missen – buitengewoon – fenomenaal – bijzonder – wonderlijk – spannend – pakkend – markant – aantrekkelijk …

Nieuwsgierig maken

Nieuwsgierig

De leerling is nieuwsgierig. Klinkt heel logisch maar hoe begin je eraan? Of hoe stimuleer je leerlingen om nieuwsgierig te worden?

Roland van der Vorst noemt vier manieren om leerlingen te verleiden tot nieuwsgierigheid: maak er schattenzoekers, sensatiezoekers, sporenzoekers of – en dat is de makkelijkste – antwoordzoekers van.

SCHATTENZOEKER: Geheimen zijn aanlokkelijk en daarom hou je bewust iets achter.

Een lerares gitaar vertelt dat de componist Leo Brouwer een compositie op een interessante manier eenheid gegeven heeft. Het is aan de leerling om dit deze week te ontdekken.

SENSATIEZOEKER: Verwachtingen worden verstoord. Je maakt de dingen vreemd, spannend, raadselachtig of onverklaarbaar.

Een leraar zang zegt dat hij het eerste deel van de les achter de leerling zal staan. Er wordt enkel contact gemaakt via de stem. Het is een spannende ervaring waarbij de oren extra aangesproken worden.

SPORENZOEKER: Dingen open gehouden maakt nieuwsgierig.

Een leraar dans daagt met volgende open opdracht zijn klas uit: dans de lente.

ANTWOORDZOEKER: Vragen stellen daagt uit en maakt nieuwsgierig.

Een lerares dans start de les met volgende opdracht: Hoe kan je van één stuk ijzerdraad een auto maken?