Building blocks

blokken -1 kopie.jpg

Muzikanten lijken op kinderen die met lego spelen. Ze construeren iets met muzikale bouwstenen. 

Deze uitspraak van Peter Vuust, professor neurowetenschappen én jazzmuzikant, intrigeerde me en was de aanzet om partituren te schrijven die bestaan uit bouwstenen.

In mijn eerste gitaaralbum building blocks kunnen leerlingen verschillende blokken muziek instuderen en die een eigen volgorde geven. Blokken mogen herhaald of weggelaten worden. Een chorus (refrein) kan ook een verse (strofe) worden. Of omgekeerd. Leerlingen mogen ook eigen delen toevoegen. Zo worden ze nog meer mede-auteur van het werk.

Schermafbeelding 2020-03-07 om 16.08.10.png

Zulke formats nodigen uit tot spel en experiment. En ze kunnen een opstap zijn om creatie een plek te geven in je lespraktijk.

Zachte zandbak

speeltuin-0.jpg

Durf op je bek te gaan. Het is een levensles die actrice Joke Emmers laat optekenen in de Standaard.

Ik durf heel hard op mijn bek te gaan. Het doet heel veel pijn, maar je herstelt er ook telkens weer van, dat is het mooie. Als je niet springt, waar ben je dan tenslotte mee bezig?

Van Frank Focketyn leerde ze dat je in kunstonderwijs risico’s mag nemen. En als het fout gaat, wordt daar liefdevol naar gekeken.

Jongens, dit hier is een zandbak, en hier mag je vallen, want het is zacht, je wordt altijd opgevangen.

De zachte zandbak. Een prachtige metafoor die ik ondertussen gretig gebruik. Neem maar wat risico. Liever dat dan een veilige, brave standaarduitvoering. Hier op de kunstacademie val je zacht.

Play

Untitled(soccer-pitch)-drone.jpg

Play was een stadsfestival dat in 2018 Kortrijk inpalmde met hedendaagse kunstwerken. Het parcours was een ode aan de homo ludens, de spelende mens.

Untitled(soccer-pitch)5.jpg

Het werk Soccer Pitch van de Centraal-Amerikaanse kunstenaars Priscilla Monge trok mijn aandacht. De kunstenares past de spelregels van voetbal aan. De heuvels op het voetbalveld verplichten de spelers om van tactiek te veranderen, om nieuwe regels te bedenken, of om met het onverwachte te spelen. Want het terrein zorgt dat de bal vreemde capriolen maakt. Zelfs het tactisch vernuft van trainer Pep Guardiola heeft hier geen vat op.

Untitled(soccer-pitch)2.jpg

Het werk is een prachtige metafoor voor de didactiek van het creëren. Leraren bouwen, net zoals deze kunstenares, obstakels in die uitdagen om met het onverwachte om te gaan. Ze maken zo het spel levendig en onvoorspelbaar. En dat levert creatieprocessen op die even hobbelig zijn als de krijtlijnen van dit voetbalveld.

Trouw aan het idee

image

Ik geef leerlingen graag kleine gerichte compositie-opdrachten. Ze komen dan zelden de week daarna met een hele compositie naar de les. Meestal hebben ze wat kleine ideeën, schetsen verzameld.

Leraar compositie Bram Van Camp leerde me dat je met dat basismateriaal aan de slag moet gaan: benoemen, toevoegen, verrijken, bevragen, helpen ontwikkelen…

Bram vindt het belangrijk dat zijn interventies altijd weer vertrekken vanuit het oorspronkelijk materiaal.

Blijf trouw aan het idee van de leerling, is daarom zijn gouden tip.

Creatief met Ligeti

379358590-Ligeti-Musica-Ricercata-pdf (gesleept).jpegDe Hongaarse hedendaagse componist György Ligeti componeerde Musica Ricercata voor piano. In het eerste deel speelde Ligeti enkel met de noot la. Het tweede deel met de noten mi en fa. En ook bij de volgende delen voegde hij telkens één noot toe. 

De beperking die Ligeti zichzelf oplegde, maakt het werk extra interessant. Het daagde hem uit om optimaal te spelen met andere parameters.

Dit werk inspireerde me tot compositieopdrachten voor leerlingen:

  • Maak een compositie met alleen de noot la.
  • Maak een compositie met de noten la en do.

De praktijk leert dat dit ook ijzersterke opdrachten zijn om leerlingen verder uit te dagen:

  • Gebruik eens de la in verschillende octaven…
  • Durf het ritmisch moeilijker te maken…
  • Probeer iets met een snelle en daarna een trage passage

Expressionist Daan

a53f4e8b-70e5-11e6-94b1-00163edf843f.jpg

Popartiest Daan vertelt in de de Morgen dat hij een expressionist is.

Ik kan iets overbrengen, zelfs al is dat op een brute en lompe manier. Ik speel eigenlijk piano zoals een flik zijn pv tikt: met twee vingers.

Je hoort dat er enige urgentie achter mijn muziek zit. Virtuoos zijn is daarbij een handicap: muziek moet uit de ziel barsten, niet noodzakelijk uit het hoofd.

Interessant: ambacht staat soms het kunstenaarschap in de weg. Ik denk dat vele leraren DKO het hier niet mee eens zijn ;-).

Maar misschien moeten we deze gedachte toch niet direct parkeren als onzin of provocatie. Al is het maar om onze praktijk vanuit een ander perspectief te bevragen:

    • Kunnen leerlingen zich met vier noten of akkoorden al uitdrukken als kunstenaar?
    • Of moet je eerst enkele jaren alleen trainen op de techniek?
    • Is moeilijker steeds het doel? Of mag het ook artistieker zijn?
    • En wat doen we met de tegendraadse en eigenzinnige Daantjes of Meurissen die naar onze academie komen?

Re dorisch

kapiteel-dorisch.jpg

De tijden zijn veranderd.

Een leerling vergat om si mol (aan de sleutel) te spelen.

Het deed me terugdenken aan een eigen traumatische jeugdervaring in de pianoles. Ik had de drie kruisen niet gelezen en het werk in la klein (in plaats van la groot) doorgenomen. De uitbrander die daarop volgde ben ik nog steeds niet vergeten. De datum ook niet: het was 6 december. Een sinterklaasdag in mineur: letterlijk en figuurlijk.

Terug naar nu. Ik gaf aan dat je ook op gitaar een si mol moet spelen als die aan de sleutel staat. Maar ik stelde ook vast dat de versie in re dorisch goed klonk. Die modale toonaard gaf het werk een interessante kleur. We hebben samen beslist om voor die alternatieve uitvoering te gaan.

De tijden zijn veranderd. Soms is het verstandig om de partituur nauwkeurig te volgen. Dan reageer je als vakman. Maar op andere momenten mag ook het onverwachte zegevieren. Dan krijgt de avontuurlijke kunstenaarskant  de overhand.

Foute Mia

Wouter-Van-Belle-KBL5.jpg

De iconische pianopartij van het nummer Mia van Gorki is door een fout ontstaan.

Producer Van Belle vroeg om de tape te laten lopen. Maar hij dacht dat het nummer in een andere toonaard stond, en zijn eerste noot was een toonaardvreemde noot. Dus speelde hij snel een noot hoger om zichzelf te corrigeren. Om zijn fout te maskeren is hij dat dan maar blijven herhalen, en zo is het beroemde pianomelodietje ontstaan. Het geniale was dat hij de band liet spelen…

Fouten als een creatieve kans. Een fijne insteek om lessen een onverwachte en spannende touch te geven. En een eenvoudige tool om de kunstenaar aan te spreken: open staan voor het onverwachte en daarop verder springen. Zoals op een trampoline.

Donkere wolk

wolkenlucht-cloudy-sky-Karin-Broekhuijsen-Buiten-beeld-236120.jpg

Sinds dit jaar is mijn gitaarklas nog meer een laboratorium voor nieuwe creatiepraktijken. Een avontuurlijke zoektocht hoe je de kunstenaar kan uitdagen.

Schrijf een wals van de donkere wolk. Met deze opdracht stuurde ik leerlingen naar huis. We namen eerst de tijd om de opdracht te verkennen. Wals aha, dat is in 3/4. En uit een luisterfragement leerden we dat chromatisch dalende noten een triest gevoel oproepen.

De resultaten die ik de volgende weken hoorde, waren fantastisch. En na wat sleutelen werd de toon nog meer dissonant en de wolk donkerder.

Waarom dit werkte? De opdracht prikkelde de verbeelding. En enkele parameters stonden vast. Die afbakening maakte het haalbaar en voldoende veilig: wals, een afgesproken toonaard en chromatisch dalende noten…

En heb jij ook zulke parels van opdrachten?

Onderzoekende dansers

IMG_1852 (1).jpg

Een lerares dans van de kunstacademie Noord-Limburg liet zich uitdagen door de maand van de onderzoeker op haar academie. Ze experimenteerde – gespreid over enkele weken – met een nieuwe werkvorm:

  1. via een geleide improvisatie ontwikkelden leerlingen nieuwe bewegingspatronen;
  2. twee groepen kregen de opdracht om die bewegingspatronen om te zetten in een grafische tekening;
  3. groep 1 ging daarna aan de slag met de tekening van groep 2 en omgekeerd;
  4. en dan volgde de ultieme opdracht: zet de tekening van de andere groep om in beweging op een ander muziekwerk.

De lerares deelde achteraf haar enthousiasme: dit was een bijzonder leerrijke ervaring voor leerlingen én leraar!