HOlaBO

img_0076kl.jpg

HOlaBO. Dat is de speelse naam die een lerares hobo aan haar lessen geeft: de HOBOles als LABOratorium.

En dat kan tellen als statement. Hobo is het instrument bij uitstek waarvoor één lesuur echt een minimum is: leraren hobo geven niet alleen les maar sleutelen ook voortdurend met hun leerlingen aan de rieten. En dat kost tijd, veel tijd. In het slechtste geval blijft er dan weinig tijd over om te spelen.

En toch slaagt deze lerares erin om van een hoboles een laboratorium te maken. Een plek waar leerlingen hun huiswerk voorspelen, feedback krijgen, rieten prepareren én creatief met het instrument omgaan.

Hoe ze dat doet?

In de klas zijn er verschillende werkplekken waar ze de hele tijd tussen beweegt. Hier wat bijsturen en leerlingen aan het werk zetten. Daar een opdracht geven. En dan naar het huiswerk luisteren en feedback geven.

Een fantastische mix van efficiënte bedrijvigheid, werkplezier en focus.

Boem! vanuit (n)iets

20140718_102219.jpg
Creatie ontstaat zelden vanuit niets. Probeer maar iets is een goedbedoelde aanzet, maar levert zelden iets op. Een goed gekozen en afgebakende opdracht is daarom een belangrijk startpunt. Even oefenen:

Toevallige dingen kunnen een aanleiding zijn voor een opdracht. Bijvoorbeeld deze uitvoering van  Boem! Paukeslag van Paul van Ostaijen die ik op youtube ontdekte.

Creatief en didactisch denkwerk levert dan bijvoorbeeld dit op: Ontwikkel op het metrum/tempo van dit gedicht een klanklandschap.

Nog te open? Maak daarbij gebruik van volgende akkoorden: Am Em C en D.

Of meer ondersteuning nodig? Laat even horen hoe het misschien zou kunnen klinken.

Ideeën en opdrachten liggen overal voor het rapen. Nieuwsgierig rondkijken en… Boem!

Vijftig tinten groen

nieuwsfoto-1.jpg

Zelf creëren is een manier om kunstenaarschap te ontwikkelen. Vanuit open opdrachten ontstaat het nieuwe. Maar het palet om de kunstenaar in leerlingen te ontwikkelen is veel groter. Een partituur als houvast nodig? Ook dan liggen er velen kansen.

Bijvoorbeeld de partituur als werkmateriaal gebruiken. Geen relikwie waar je niet aan mag komen. Spelen met partituren: variëren, veranderen, aanpassen of toevoegen.

Of open en grafische partituren.

Of trouw aan de partituur blijven: de ruimte die de componist geeft, optimaal gebruiken. Dan ontstaat een interessante zoektocht  om in dialoog met de componist te gaan.

Kunstenaarschap in vele variaties. Vijftig tinten groen. Nieuwe kansen die leerlingen enorm aanspreken.

Het project artistieke competenties maakt op dit moment werk van een didactiek van het maken. 

Diepvries

diepvries-groente.jpg

Kaat zit nu in de hogere graad fagot. Ze kwam in eerste les van het eerste jaar met een grote droom de klas binnen: Ik wil mijn eigen liedjes maken.

We hebben dat tijdens de eerste weken even opgepakt. Wat improviseren met de twee noten die ze geleerd had. Maar toen was het tijd voor het echter werk: een goede mondstand. Prima. Haar droom en misschien haar talent ging voor heel even de koelkast in.

Kaat kreeg een goede mondstand. Ritmes werden steeds complexer en haar klank mooier. Ik herinner me dat ze het in de middelbare graad nog enkele keren geprobeerd heeft: Kan je me leren improviseren? Nu nog niet, zei ik, eerst het examen M3. In de hogere graad is daar ruimte voor. En zo belandde haar droom en misschien haar talent in de diepvriezer.

Van de dingen die in de koelkast liggen, weet je nog dat je ze hebt. Bij spullen in de diepvriezer weet je dat vaak niet meer.

Wat als?

watals_s1_afl8_mop_0.jpg

Het programma Wat als? zet Vlaanderen op kaart bij tv-bonzen. Naast een goede format is dit ook een interessante vraag. Mooie uitdagingen om de kunstenaar aan te spreken?

  • Wat als in dit werk de si niet meer bestond?
  • Wat als Luc de Vos dit nummer zou spelen?
  • Wat als deze wals in 5/8 zou gespeeld worden?
  • Wat als deze amoroso zou uitmonden in een kletterende (v)echtscheiding?
  • ….

Zeker eens proberen: de partituur bekijken, een waaromvraag verzinnen en zien wat er gebeurt.

Hedendaagse muziek

71e55096ae2160fd55068bd60b50edd1

Ook in de rij gestaan om in Den Haag de tentoonstelling van Rothko te zien? Picasso, Matisse, Pollock en Kandinsky. We gaan er met z’n allen naar kijken en vinden deze schilders al klassiekers. Het blijft een raadsel waarom we niet even massaal naar Stockhausen, Reich of Berg luisteren.

Is hedendaagse klassieke muziek iets voor op de academie? Als we de competentie je verruimt je horizon belangrijk vinden, zeker wel.

Grafische partituren zijn dan een mooie opstap: kijken, experimenteren, bijschaven en vastleggen. Deze open partituren geven de kunstenaar alle ruimte om te ontdekken.

Op zoek naar fantastisch materiaal?

Moeilijk? Wat denk je van deze partituur met notenhoofden? Hoog-laag, tonaal-atonaal, voorgrond-achtergrond, herfst-lente… Oneindig veel mogelijkheden.

Straks proberen?

b558010a4d2d2fb651d3eea7c9506d08

Mag ik uw stuk spelen?

accordeonklas karin van steenlandt

De lerares accordeon van de academie van Ronse organiseerde vorige week een concert waarop haar 24 leerlingen eigen werken speelden. Ze vertelde er tijdens een vormingsmoment met veel enthousiasme over:

Bijna alle leerlingen vonden het geweldig om eigen composities te maken. Maar één leerling had het moeilijk met die vrijheid. Die heb ik dan ook met rust gelaten.

Ik vond het interessant dat de leerlingen zonder partituur speelden. Ze maakten echt contact met het instrument en de klank. Heel dichtbij.

Ik gaf meestal een duidelijke opdracht. Voor de beginners was dat bijvoorbeeld: maak iets van acht maten, begin met do en eindig met do. De meeste leerlingen kwamen dan met een kleine muzikale cel naar de les. Daar zijn we mee aan de slag gegaan: puzzelen, versterken, toevoegen, afwerken en podiumklaar maken. De middelbare graden zochten ook een passende begeleiding. Als dat nodig was, gaf ik ook vaktechnische kaders mee: opbouw van akkoorden, graden akkoorden, doorgangsnoten…

Sommige leerlingen gebruikten hele complexe ritmes. Die zouden ze nooit van een partituur kunnen spelen.

Een aantal leerlingen vertelden tijdens het concert hoe hun compositie tot stand gekomen was. Anderen waarom ze een titel gekozen hadden.

Het mooiste moment? Na het concert vroeg een leerling aan een andere: Mag ik uw stuk spelen?

Wat wil je nog meer?

 

Opdrachten voor kunstenaars

screensnapshot-29-11-2014-12-39-05.jpg

Leraren muziek zijn sterk in vakmanschap. Ze kunnen op een systematische en efficiënte manier een techniek aanleren. Vakwerk!

Maar ze hebben in mindere mate geleerd hoe ze de kunstenaar kunnen aanscherpen. Leraren beeld hebben daar meer ervaring mee. Ze weten dat goed uitgekozen opdrachten het verschil maken. Zo’n opdracht ontwikkelen is een kunst op zich.

Een opdracht voor kunstenaars:

  • ontstaat vanuit een goed omschreven doel;
  • daagt uit door een scherpe afbakening;
  • en laat meerdere oplossingen toe.

Tijdens een vorming op de lerarenopleiding van de Mad-faculty Hasselt daagden we studenten uit om opdrachten te analyseren die ze tijdens hun opleiding gekregen.

Hier een mooi voorbeeld: Juweel van de dag

Studenten juweelontwerp moesten een sieraad ontwerpen met een voorwerp uit het dagelijks leven. Studenten leerden zo om anders en breder naar juwelen te kijken en het onverwachte een plek te geven in hun ontwerpen.

Helder doel, duidelijk afgebakend en toch open.

En welke opdrachten heb jij onthouden?

Falen als kans

9789401434843.jpg

De Koninklijke academie Beeldende Kunsten in Den Haag doet een opmerkelijk experiment. Studenten mogen een mislukt werk presenteren. De beste mislukking krijgt een artikel in een kunsttijdschrift. Bij nader inzien een meer dan relevante oefening.

We citeren de medewerkers uit Den Haag:

Mislukken mag in de kunst. Dat is onvermijdelijk want twijfel wordt gezien als een positieve basishouding: je kunt als kunstenaar niet de onzekerheid wegsnijden en alleen de zekerheid houden.

Wij houden van falen:

  • een werk dat mislukt maar in zijn mislukken iets anders is geworden, interessanter;
  • een werk waarin twijfel centraal staat;
  • een plan dat zo groots is dat het gedoemd was te mislukken. Maar zo’n grootste poging is utopische heldendaad.

Wat voor kunstenaars geldt, geldt ook voor leraren in de kunsten. Een academie mag ook een plek zijn waar nieuwe didactische pistes onderzocht worden. Een plek waar risico’s genomen worden. Soms met succes, soms ook niet. Maar altijd in beweging.

De directeurs van de pilootacademies hebben dat begrepen.

De zone van naaste verbeelding

Taking-Steps.jpg

Het is niet eenvoudig om steeds weer andere invalshoeken op te zoeken. We lopen zo snel vast in patronen. We doen de dingen uit gewoonte weer zoals we ze al ooit gedaan hebben. Terwijl het in de wereld-voorbij-die-patronen pas echt interessant wordt. Daar ontstaan de nieuwe, bijzondere en verfrissende ideeën.

Kunstenaarskwaliteiten van onze leerlingen uitdagen betekent ook:  hen naar een zone van naaste verbeelding te begeleiden.

Op zoek gaan naar meerdere opties is daarbij een interessante techniek. Je legt op hoeveel ideeën je wil horen of zien. Je vraagt een leerling om een passage vijf keer anders te spelen. Je daagt een leerling uit om minstens drie verschillende voorbereidende schetsen te maken.

Of om het met oud Joods spreekwoord te zeggen:

Als je de keuze hebt tussen twee ideeën, kies dan voor het derde.