Harde en zachte competenties

screensnapshot-11-05-2016-10-29-15.jpg

Vakmanschap bestaat uit harde competenties. Deze competenties vereisen een hoge mate van precisie. Het zijn bekwaamheden die iedere keer zo correct en identiek mogelijk moeten uitgevoerd worden. Er is meestal maar één weg naar het ideale resultaat. Harde competenties moeten lopen als een Zwitsers horloge: betrouwbaar, accuraat, voorspelbaar en automatisch zonder de minste hapering.

De andere rollen vragen eerder zachte competenties. Hier is eerder flexibiliteit nodig. Zachte competenties ontwikkel je door spel. Je verkent je grenzen in veranderlijke situaties door steeds weer nieuwe en lastige hindernissen te leren overwinnen. Een leraar maakt zich dan ook niet druk om foutjes. Het belangrijkste is dat leerlingen durven uitproberen en leren omgaan met andere contexten.

De twee goed onderscheiden, is de boodschap. Harde en zachte competenties vragen elk een eigen aanpak.

HOlaBO

img_0076kl.jpg

HOlaBO. Dat is de speelse naam die een lerares hobo aan haar lessen geeft: de HOBOles als LABOratorium.

En dat kan tellen als statement. Hobo is het instrument bij uitstek waarvoor één lesuur echt een minimum is: leraren hobo geven niet alleen les maar sleutelen ook voortdurend met hun leerlingen aan de rieten. En dat kost tijd, veel tijd. In het slechtste geval blijft er dan weinig tijd over om te spelen.

En toch slaagt deze lerares erin om van een hoboles een laboratorium te maken. Een plek waar leerlingen hun huiswerk voorspelen, feedback krijgen, rieten prepareren én creatief met het instrument omgaan.

Hoe ze dat doet?

In de klas zijn er verschillende werkplekken waar ze de hele tijd tussen beweegt. Hier wat bijsturen en leerlingen aan het werk zetten. Daar een opdracht geven. En dan naar het huiswerk luisteren en feedback geven.

Een fantastische mix van efficiënte bedrijvigheid, werkplezier en focus.

Boem! vanuit (n)iets

20140718_102219.jpg
Creatie ontstaat zelden vanuit niets. Probeer maar iets is een goedbedoelde aanzet, maar levert zelden iets op. Een goed gekozen en afgebakende opdracht is daarom een belangrijk startpunt. Even oefenen:

Toevallige dingen kunnen een aanleiding zijn voor een opdracht. Bijvoorbeeld deze uitvoering van  Boem! Paukeslag van Paul van Ostaijen die ik op youtube ontdekte.

Creatief en didactisch denkwerk levert dan bijvoorbeeld dit op: Ontwikkel op het metrum/tempo van dit gedicht een klanklandschap.

Nog te open? Maak daarbij gebruik van volgende akkoorden: Am Em C en D.

Of meer ondersteuning nodig? Laat even horen hoe het misschien zou kunnen klinken.

Ideeën en opdrachten liggen overal voor het rapen. Nieuwsgierig rondkijken en… Boem!

Vijftig tinten groen

nieuwsfoto-1.jpg

Zelf creëren is een manier om kunstenaarschap te ontwikkelen. Vanuit open opdrachten ontstaat het nieuwe. Maar het palet om de kunstenaar in leerlingen te ontwikkelen is veel groter. Een partituur als houvast nodig? Ook dan liggen er velen kansen.

Bijvoorbeeld de partituur als werkmateriaal gebruiken. Geen relikwie waar je niet aan mag komen. Spelen met partituren: variëren, veranderen, aanpassen of toevoegen.

Of open en grafische partituren.

Of trouw aan de partituur blijven: de ruimte die de componist geeft, optimaal gebruiken. Dan ontstaat een interessante zoektocht  om in dialoog met de componist te gaan.

Kunstenaarschap in vele variaties. Vijftig tinten groen. Nieuwe kansen die leerlingen enorm aanspreken.

Het project artistieke competenties maakt op dit moment werk van een didactiek van het maken. 

Diepvries

diepvries-groente.jpg

Kaat zit nu in de hogere graad fagot. Ze kwam in eerste les van het eerste jaar met een grote droom de klas binnen: Ik wil mijn eigen liedjes maken.

We hebben dat tijdens de eerste weken even opgepakt. Wat improviseren met de twee noten die ze geleerd had. Maar toen was het tijd voor het echter werk: een goede mondstand. Prima. Haar droom en misschien haar talent ging voor heel even de koelkast in.

Kaat kreeg een goede mondstand. Ritmes werden steeds complexer en haar klank mooier. Ik herinner me dat ze het in de middelbare graad nog enkele keren geprobeerd heeft: Kan je me leren improviseren? Nu nog niet, zei ik, eerst het examen M3. In de hogere graad is daar ruimte voor. En zo belandde haar droom en misschien haar talent in de diepvriezer.

Van de dingen die in de koelkast liggen, weet je nog dat je ze hebt. Bij spullen in de diepvriezer weet je dat vaak niet meer.

Wat als?

watals_s1_afl8_mop_0.jpg

Het programma Wat als? zet Vlaanderen op kaart bij tv-bonzen. Naast een goede format is dit ook een interessante vraag. Mooie uitdagingen om de kunstenaar aan te spreken?

  • Wat als in dit werk de si niet meer bestond?
  • Wat als Luc de Vos dit nummer zou spelen?
  • Wat als deze wals in 5/8 zou gespeeld worden?
  • Wat als deze amoroso zou uitmonden in een kletterende (v)echtscheiding?
  • ….

Zeker eens proberen: de partituur bekijken, een waaromvraag verzinnen en zien wat er gebeurt.

Collectioneur van ideeën

img_5373.jpg

In de tentoonstelling inspirations laat modeontwerper Dries Van Noten zien hoe hij werkt, wat hem raakt en hoe hij zijn collecties maakt.

Vrienden omschrijven Van Noten als een collectioneur van gedachten en ideeën. Wat op zijn pad komt, slorpt hij op. En is een mogelijke inspiratiebron. Overal kansen.

In DeMorgen Magazine vertellen studenten van de Antwerpse Modeacademie over hun inspiratiebronnen.

Voor mijn mannencollectie deed ik ideeën op tijdens mijn reis naar Marokko. Ik maakte er foto’s, die ik vervolgens gebruikte in digitale collages. Daarmee creëer ik een soort van droomwereld.

Ik ging uit van een het gevoel dat ik kreeg toen ik een gebouw zag van de Japanse architect Shigeru Ban. Het is een constructie die omgeven is door een wit gordijn, heel etherisch en contrasterend met het harde beton.

Voor deze collectie heb ik inspiratie geput uit vliegvissen. Dat is een hengelsport waarbij je gebruikmaakt van met de hand gemaakte vliegen als lokaas.

Kunnen we hier iets mee in ons kunstonderwijs? Zeker. Daag leerlingen uit om ideeën en indrukken te verzamelen. En gebruik die verzamelingen als voedingsbodem voor maakprocessen.

Want niets ontstaat vanuit het niets. Zelfs niet bij Dries Van Noten.

Inspirations loopt nog tot 19/7 in het Modemuseum van Antwerpen.

Hedendaagse muziek

71e55096ae2160fd55068bd60b50edd1

Ook in de rij gestaan om in Den Haag de tentoonstelling van Rothko te zien? Picasso, Matisse, Pollock en Kandinsky. We gaan er met z’n allen naar kijken en vinden deze schilders al klassiekers. Het blijft een raadsel waarom we niet even massaal naar Stockhausen, Reich of Berg luisteren.

Is hedendaagse klassieke muziek iets voor op de academie? Als we de competentie je verruimt je horizon belangrijk vinden, zeker wel.

Grafische partituren zijn dan een mooie opstap: kijken, experimenteren, bijschaven en vastleggen. Deze open partituren geven de kunstenaar alle ruimte om te ontdekken.

Op zoek naar fantastisch materiaal?

Moeilijk? Wat denk je van deze partituur met notenhoofden? Hoog-laag, tonaal-atonaal, voorgrond-achtergrond, herfst-lente… Oneindig veel mogelijkheden.

Straks proberen?

b558010a4d2d2fb651d3eea7c9506d08

Toeval

logo.gif

Een instrumentleraar vertelt:

Er stonden in mijn klaslokaal opeens vijf reuzegrote spiegels voor repetities van een dansvoorstelling. We vonden die spiegels wel iets. Hier lagen kansen voor ons volgend klasconcert. Samen met de leerlingen ben ik met de spiegels gaan experimenteren: in de ruimte zetten, verplaatsen, omdraaien, neerleggen…

We ontdekten vele interessante kansen:

  • toeschouwers konden de speler vanuit verschillende perspectieven zien;
  • vanop bepaalde plekken in het publiek was een speler enkel door een spiegel zichtbaar;
  • we onderzochten ook of het werkte om de speler achter de spiegels te zetten en de spiegels naar het publiek te richten. Zo keek het publiek naar de reacties van zichzelf. Toeschouwers werden mede-uitvoerders.

Vanuit dit toeval ontstond de voorstelling spiegelbeeld.

Serendipiteit heet dat: de kunst van een ongezochte vondst. Ontdekkingen doen door benieuwd en open het onverwachte te laten binnenkomen. Vele ontdekkingen zijn bij toeval gedaan: Amerika, röntgenstraling, champagne, Post-its en vele doorbraken van Nobelprijswinnaars. De schilder Kandinsky ontdekte de schoonheid van abstracte schilderkunst toen hij gegrepen werd door een raadselachtig, prachtig doek in zijn atelier: een doek van zijn hand dat op zijn zijkant tegen de muur stond.

Mag ik uw stuk spelen?

accordeonklas karin van steenlandt

De lerares accordeon van de academie van Ronse organiseerde vorige week een concert waarop haar 24 leerlingen eigen werken speelden. Ze vertelde er tijdens een vormingsmoment met veel enthousiasme over:

Bijna alle leerlingen vonden het geweldig om eigen composities te maken. Maar één leerling had het moeilijk met die vrijheid. Die heb ik dan ook met rust gelaten.

Ik vond het interessant dat de leerlingen zonder partituur speelden. Ze maakten echt contact met het instrument en de klank. Heel dichtbij.

Ik gaf meestal een duidelijke opdracht. Voor de beginners was dat bijvoorbeeld: maak iets van acht maten, begin met do en eindig met do. De meeste leerlingen kwamen dan met een kleine muzikale cel naar de les. Daar zijn we mee aan de slag gegaan: puzzelen, versterken, toevoegen, afwerken en podiumklaar maken. De middelbare graden zochten ook een passende begeleiding. Als dat nodig was, gaf ik ook vaktechnische kaders mee: opbouw van akkoorden, graden akkoorden, doorgangsnoten…

Sommige leerlingen gebruikten hele complexe ritmes. Die zouden ze nooit van een partituur kunnen spelen.

Een aantal leerlingen vertelden tijdens het concert hoe hun compositie tot stand gekomen was. Anderen waarom ze een titel gekozen hadden.

Het mooiste moment? Na het concert vroeg een leerling aan een andere: Mag ik uw stuk spelen?

Wat wil je nog meer?