Rol van de leraar

rol-muziekleraar.jpg

We wroeten met onze rol als leraar. De relatie tussen meester en leerling is niet altijd even helder en duidelijk. Hoe eisend kunnen/mogen we zijn? Hoe ver reikt onze begripvolle houding?

Ook psychologe Angela Duckworth stelt zich die vraag. Ze ontdekte in verhalen van uitblinkers een duidelijk patroon: hun opvoeders waren én eisend én ondersteunend.

Ook longitudinaal onderzoek in Amerika bevestigt dit. Ongeacht geslacht, etnische afkomst of sociale klasse hadden tieners met warme, respectvolle én eisende ouders betere cijfers op school en minder last van angsten en depressies.

Ondersteunend en veeleisend opvoeden is geen of-ofverhaal. De twee zijn complementair. Want warme ondersteuning richt zich op de mens, een eisende houding op de taak.

Expressionist Daan

a53f4e8b-70e5-11e6-94b1-00163edf843f.jpg

Popartiest Daan vertelt in de de Morgen dat hij een expressionist is.

Ik kan iets overbrengen, zelfs al is dat op een brute en lompe manier. Ik speel eigenlijk piano zoals een flik zijn pv tikt: met twee vingers.

Je hoort dat er enige urgentie achter mijn muziek zit. Virtuoos zijn is daarbij een handicap: muziek moet uit de ziel barsten, niet noodzakelijk uit het hoofd.

Interessant: ambacht staat soms het kunstenaarschap in de weg. Ik denk dat vele leraren DKO het hier niet mee eens zijn ;-).

Maar misschien moeten we deze gedachte toch niet direct parkeren als onzin of provocatie. Al is het maar om onze praktijk vanuit een ander perspectief te bevragen:

    • Kunnen leerlingen zich met vier noten of akkoorden al uitdrukken als kunstenaar?
    • Of moet je eerst enkele jaren alleen trainen op de techniek?
    • Is moeilijker steeds het doel? Of mag het ook artistieker zijn?
    • En wat doen we met de tegendraadse en eigenzinnige Daantjes of Meurissen die naar onze academie komen?

Prachtig risico

GertBiesta.jpg

Het prachtige risico van onderwijs is de titel van een bekroond boek van onderwijsfilosoof Gert Biesta. Geen makkelijke lectuur, maar de inspanning is de moeite waard.

Onderwijs brengt altijd risico met zich mee, zegt Biesta. Onderwijs is geen interactie tussen robots, maar een ontmoeting tussen mensen. En die leerlingen handelen niet naar een door ons uitgestippelde leerlijn.

En toch doen beleidsmakers, onderzoekers, journalisten en politici er veel aan om onderwijs voorspelbaar en risicovrij te maken. Input, gestandaardiseerd proces en dan rolt het product er wel uit. Altijd dezelfde kwaliteit. Net zoals in een autofabriek. Maar neem het risico weg uit kunstonderwijs en we worden een vakschool met degelijke maar voorspelbare producten.

Nee dus. (Kunst)onderwijs is risico’s nemen, een kwetsbare dialoog met je leerlingen aangaan, keuzes maken, voorlopige routes uitzetten, je einddoel niet te scherp formuleren, soms zeggen hoe het moet en het soms ook niet weten. Spannend voor leerling én leraar.

Elke dag weer prachtig (en) risicovol.

1000

maxresdefault.jpg

Gitaarleraar Maarten Vandenbemden is de 1000ste leraar DKO die zich inschreef voor de wekelijkse inspiratie van artistiekecompetenties.blog. Een fantastische gitarist én jonge leraar die vanuit goesting en onderzoek zijn lespraktijk vorm geeft. Symbolischer kan het niet.

Maarten heeft geen standaardtraject voor zijn leerlingen klaar. Veel liever zoekt hij samen met leerlingen naar hun leervraag. Hij laat zich verrassen door wat zij op de academie komen zoeken.

Hij wil de volgende jaren verschillende trajecten voor verschillende profielen van leerlingen ontwikkelen: een traject voor de klassieke concertgitarist, een voor de leerling die via youtube het instrument verkent, of een traject voor de gitarist die vanuit experiment eigen composities wilt maken.

Zoals Maarten zijn er nog vele jonge wolven. Zij brengen frisse ideeën binnen en zijn de toekomst van ons kunstonderwijs. En die toekomst oogt, daarom alleen al, bijzonder mooi.

We zien wel

dsc_10100_dieter.jpg

Filosoof Dieter Lesage maakt in het tijdschrift Simulacrum bedenkingen bij vooropgestelde te behalen competenties in kunstonderwijs. Ik deel zijn bezorgdheid. Daarom blijven we vurig pleiten voor grofkorrelige competenties die richting geven,  inspireren … maar ook voldoende ruimte geven aan het onverwachte. Lesage gaat nog een stap verder. Als provocatie kan het volgend fragment tellen:

Ongetwijfeld bestaan er ook onderwijsmanagers die niet vreemd opkijken wanneer een (kunst)docent aangeeft dat hij de studiefiches het liefst zou voorzien van de eenvoudige notitie: we zien wel. We zien wel wat we zullen zien. We zien wel wat we zullen doen. We zien wel waar we komen. We zien wel hoe we er komen. We zien wel. Dat lijkt ongehoord, maar is dat wel zo? Moeten we niet juist leren om het leren opnieuw als een avontuur te zien? 

Meervoudig

88_2.jpg

In Het drama van de afhankelijkheid schrijft Connie Palmen:

Iemand die meerdere verhalen kent over hetzelfde thema, heeft de mogelijkheid te kiezen en zich te verzetten tegen de monolithische waarheidspretentie van het ene verhaal.

Een verhaal kan een gevangenis zijn en de enige uitweg uit die gevangenis is een ander verhaal.

Gelukkig zijn er de kunsten. Sterke kunstwerken zijn altijd meervoudig en gelaagd. Ze leren ons en onze leerlingen om andere perspectieven in te nemen. Om meerdere verhalen in hetzelfde verhaal te ontdekken. Ze dagen ons uit om in vraag te blijven stellen.

Alleen al daarom is kunstonderwijs zo waardevol.