We zien wel

dsc_10100_dieter.jpg

Filosoof Dieter Lesage maakt in het tijdschrift Simulacrum bedenkingen bij vooropgestelde te behalen competenties in kunstonderwijs. Ik deel zijn bezorgdheid. Daarom blijven we vurig pleiten voor grofkorrelige competenties die richting geven,  inspireren … maar ook voldoende ruimte geven aan het onverwachte. Lesage gaat nog een stap verder. Als provocatie kan het volgend fragment tellen:

Ongetwijfeld bestaan er ook onderwijsmanagers die niet vreemd opkijken wanneer een (kunst)docent aangeeft dat hij de studiefiches het liefst zou voorzien van de eenvoudige notitie: we zien wel. We zien wel wat we zullen zien. We zien wel wat we zullen doen. We zien wel waar we komen. We zien wel hoe we er komen. We zien wel. Dat lijkt ongehoord, maar is dat wel zo? Moeten we niet juist leren om het leren opnieuw als een avontuur te zien? 

Meervoudig

88_2.jpg

In Het drama van de afhankelijkheid schrijft Connie Palmen:

Iemand die meerdere verhalen kent over hetzelfde thema, heeft de mogelijkheid te kiezen en zich te verzetten tegen de monolithische waarheidspretentie van het ene verhaal.

Een verhaal kan een gevangenis zijn en de enige uitweg uit die gevangenis is een ander verhaal.

Gelukkig zijn er de kunsten. Sterke kunstwerken zijn altijd meervoudig en gelaagd. Ze leren ons en onze leerlingen om andere perspectieven in te nemen. Om meerdere verhalen in hetzelfde verhaal te ontdekken. Ze dagen ons uit om in vraag te blijven stellen.

Alleen al daarom is kunstonderwijs zo waardevol.

Bill Viola

csm_1995.BV.01-1_699162b07e.jpg

Voor de derde keer zag ik The Greeting, een indrukwekkende video-installatie uit 1995 van Bill Viola. Viola maakte het medium videokunst volwassen en wordt de Rembrand van de videokunst genoemd. The Greeting is te zien in museum de Pont in Tilburg.

De scene is eenvoudig. Twee vrouwen zijn met elkaar in gesprek. Ze worden plots onderbroken als een derde vrouw in beeld verschijnt. Het fragment duurt maar 45 seconden. Maar Viola vertraagde de scene naar 10 minuten. De banale gebeurtenis wordt in slow motion geladen en rijk. De vertraging maakt je gevoelig voor details.

The Greeting is geïnspireerd op een zestiende-eeuws schilderij van Jacopa da Pontormo. Viola maakt zo een belangrijk statement: hij neemt het canon van de schilderkunst als uitgangspunt voor zijn werk. En daar voegt hij iets aan toe. Want Pontormo moest de ontmoeting nog vangen in één beeld. Viola heeft een camera ter beschikking.

Vertragen, aandacht, zin voor detail, vakmanschap, het canon kennen, eigentijds vertalen: The Greeting doet thema’s opborrelen die ook iets vertellen over sterk kunstonderwijs.

csm_1995.BV.01-2_452fb234c1.jpg

Srprs

srprs.me.png

Srprs.me is een blind break-reisorganisatie. Je boekt er een vlucht en pas op de luchthaven kom je te weten waar de reis naartoe gaat. Srprs.me vindt dat reizen weer spontaan en onverwacht moeten worden. Hun devies? Laten we stoppen met een vakantie op voorhand kapot te googelen.

Een week voor de reis krijg je de meest elementaire informatie: hoe laat het vliegtuig vertrekt en wat de temperatuur ter plekke is. En voor de rest is het spannend afwachten.

Het doet dromen van een DKO dat sprs is. De academie binnenstappen en niet weten wat je te wachten staat. Een plek waar leraren nieuwe en onverwachte reisbestemmingen voor hun leerlingen zoeken.

Avonturen tijdens de avonduren.

Ik studeer

1280x640libeer.jpg

Het verschil maken? In Knack vertelt pianist en presentator Julien Libeer hoe hij daaraan werkt. Zijn recept is eenvoudig.

Mijn dagelijkse realiteit, om eerlijk te zijn, is gesukkel. Het is nooit goed genoeg. Speel maar eens een Beethovensonate. Wat betekent dat? Hoe maak je het verschil? Er is altijd die horizon die zich verlegt. Mentaal gesproken is dit vak een brainfuck. En de enige remedie tegen compleet zot worden, is discipline. Maandag: ik studeer. Dinsdag: ik studeer. Woensdag: ik studeer. Zaterdag, zondag: ik studeer. Ik kan geen week zonder piano. Dan word ik echt zot. 

Zuinig

IMG_1896.jpg

Moeten alle rollen in een les aan bod komen? Natuurlijk niet. De vijf artistieke gebieden geven aan waar je op lange termijn aan werkt. Een te grote ambitie op een te korte tijd levert maar één ding op: oppervlakkigheid.

Hoe kan het dan wel? De minimalistische schilderijen van Hans Fohan visualiseren een interessante piste. Deze kunstwerken bestaan voor het grootste deel uit witruimte. Enkele vlekken vullen bescheiden het doek: kleine ingetogen explosies. Minimaal en weloverwogen speelt de kunstenaar met vorm, beweging en kleur.

En dat doet ook een leraar kunstonderwijs. Hij schildert zuinig met de rollen (kleuren):  wat vakmanschap (grijs), performer (geel), unieke ik (rood) …. Hij focust op enkele aspecten en geeft er kwaliteit aan.

Meer heeft één lesmoment niet nodig.

Piano forte

28-10-2016_11_17_36_5-pianoforte-broadwood-london-1813.jpg

Piano forte. Zacht en luid spelen. Of aan elkaar geschreven:  de naam van de voorloper van onze huidige piano.

Maar piano forte is ook een mooie metafoor voor onderwijs. Voor de manier waarop we met onze leerlingen omgaan: piano voor de mensen, forte voor de zaak. Zacht in je omgang met leerlingen. Hard en gericht als het over het resultaat gaat.

Dubbele forte hoor je nog wel eens roepen. De oude Russische school: donderpreken en op de man spelen. De ijzeren hand van de meester. Zo’n niets ontziende aanpak heeft zeker straffe kunstenaars voortgebracht. Maar nog veel meer slachtoffers. Ook bij die straffe kunstenaars.

Nee piano forte zit juister. Humaan met een grote drang naar kwaliteit.