Parfum van vrijheid

ai-weiwei-its-not-about-the-work-its-about-saying-something-1474892458.jpg

Leraar DKO zijn kunstenaars. Ze zijn gesteld op een zekere autonomie en laten zich niet makkelijk iets opdringen. Met moeten hebben ze het moeilijk.

Van die kunstenaarsattitude kunnen ook andere leraren iets leren: het beroep van leraar is een creatief vak met artistieke trekjes. Een parfum van vrijheid hoort in het klaslokaal te hangen.

Een leraar DKO hoort geen volgzame uitvoerder te zijn. Maar ook geen einzelgänger. Als je ervoor kiest om op een school te werken, dan horen daar dingen bij. En dan moet je je eigen overtuigingen soms opzij zetten en gewoon uitvoeren wat er verwacht wordt.

Zo manoeuvreert een kunstleraar soepel tussen de verwachtingen van de overheid/ academie én de vrijheid die hem in vertrouwen gegeven wordt. Het is mooi om vast te stellen dat vele leraren die evenwichtsoefening prima in de vingers hebben.

Willen

doorzetters1.jpg

Willen is belangrijker dan talent. Onderzoek bevestigt dit. En ook kunstenaars verwoorden dit op een schitterende manier. Jacques Brel bijvoorbeeld:

In het leven slaag je als je je dromen kan waarmaken. Je hebt een droom en dan probeer je die uit te bouwen en structuur te geven. Ik ben overtuigd van één zaak: talent bestaat niet. Talent is het verlangen om iets te doen. Het verlangen om een droom te verwezenlijken. De rest is zweten en zwoegen. Kunstenaars bestaan niet. Ik geloof enkel dat er mensen zijn die intens en met veel genereuze energie met iets bezig zijn.

Jaques Brel

Pas toen ik op mijn zestiende een tentoonstelling van de fauvisten zag, besefte ik dat ik dat ook wilde. Tot dan toe kon ik helemaal niet goed tekenen. Daar draait het volgens mij vooral rond: willen. Los van talent voelde ik een drang om iets te kunnen. 

Rinus Van de Velde

De wil moet sterker zijn dan het talent. 

Een collega DKO

Vastgeroeste ideeën

onderwerp roest 2009 010aa.jpg

De essentie van kunst voor kinderen en jongeren ligt voor mij op deze vlakken: vragen stellen, vastgeroeste ideeën loswrikken, paradoxen uitgooien binnen de wereld van stelligheden en zekerheden, krasjes aanbrengen in het geheugen, openingen maken naar duizelingwekkende inzichten, onrust zaaien, onvermoede emoties aanwakkeren.

Marc Verstappen

Inspirerend canon

made-in-europe-bewerkte-omslag.jpg

In Made in Europe verdiept Pieter Steinz zich in het culturele DNA van ons continent. De belangrijkste halteplaatsen van de Europese cultuur worden in 100 fris geschreven essays bezocht: de Griekse tragedie, de Vlaamse primitieven, de Matheupassie van Bach, Don Quichote, Guernica, het twaalftoonsysteem, het zwarte vierkant van Malevitsj …

Het boek roept interessante vragen op. Kennen mijn leerlingen (enkele van) deze hoogtepunten? Hoe kan ik hen daarmee laten kennismaken? Is het niet belangrijk om ook de meesterwerken van de andere kunstdomeinen te leren kennen? In hoeverre ben ik zelf al doordrongen van deze meesterwerken? En wat zou ik zelf nog toevoegen aan dit cultureel canon?

Ik heb in elk geval enkele meesterwerken in het boek met stip aangeduid. Met de ambitie om die in deze coronatijden digitaal te (her)ontdekken.

 

Werkplek

5fe89058-1f5f-11ea-a18f-1a690bb82c5d.jpg

Af en toe vraag ik aan leerlingen om een foto te maken van hun werkplek. Als een instrument goed zichtbaar in de woonkamer staat, is de kans groter dat er dagelijks geoefend wordt. In het oog, in het hart. Dat geldt niet alleen voor de liefde.

Die opdracht doet leerlingen en ouders nadenken over routines en levert ook fijne, soms grappige foto’s op.

Maar geen enkel beeld kan tippen aan de foto van hierboven. Het is de werktafel van Panamarenko in zijn huis aan het Sint-Jansplein in Antwerpen.

Aan dit juwelierstafeltje, met prullaria en uitpuilende lades, ontstond zijn oeuvre. Hier werden techniek, wetenschap en verbeelding met elkaar vermengd tot de meest poëtische installaties. En die gedachte is adembenemend.

Rol van de leraar

rol-muziekleraar.jpg

We wroeten met onze rol als leraar. De relatie tussen meester en leerling is niet altijd even helder en duidelijk. Hoe eisend kunnen/mogen we zijn? Hoe ver reikt onze begripvolle houding?

Ook psychologe Angela Duckworth stelt zich die vraag. Ze ontdekte in verhalen van uitblinkers een duidelijk patroon: hun opvoeders waren én eisend én ondersteunend.

Ook longitudinaal onderzoek in Amerika bevestigt dit. Ongeacht geslacht, etnische afkomst of sociale klasse hadden tieners met warme, respectvolle én eisende ouders betere cijfers op school en minder last van angsten en depressies.

Ondersteunend en veeleisend opvoeden is geen of-ofverhaal. De twee zijn complementair. Want warme ondersteuning richt zich op de mens, een eisende houding op de taak.

Expressionist Daan

a53f4e8b-70e5-11e6-94b1-00163edf843f.jpg

Popartiest Daan vertelt in de de Morgen dat hij een expressionist is.

Ik kan iets overbrengen, zelfs al is dat op een brute en lompe manier. Ik speel eigenlijk piano zoals een flik zijn pv tikt: met twee vingers.

Je hoort dat er enige urgentie achter mijn muziek zit. Virtuoos zijn is daarbij een handicap: muziek moet uit de ziel barsten, niet noodzakelijk uit het hoofd.

Interessant: ambacht staat soms het kunstenaarschap in de weg. Ik denk dat vele leraren DKO het hier niet mee eens zijn ;-).

Maar misschien moeten we deze gedachte toch niet direct parkeren als onzin of provocatie. Al is het maar om onze praktijk vanuit een ander perspectief te bevragen:

    • Kunnen leerlingen zich met vier noten of akkoorden al uitdrukken als kunstenaar?
    • Of moet je eerst enkele jaren alleen trainen op de techniek?
    • Is moeilijker steeds het doel? Of mag het ook artistieker zijn?
    • En wat doen we met de tegendraadse en eigenzinnige Daantjes of Meurissen die naar onze academie komen?

Prachtig risico

GertBiesta.jpg

Het prachtige risico van onderwijs is de titel van een bekroond boek van onderwijsfilosoof Gert Biesta. Geen makkelijke lectuur, maar de inspanning is de moeite waard.

Onderwijs brengt altijd risico met zich mee, zegt Biesta. Onderwijs is geen interactie tussen robots, maar een ontmoeting tussen mensen. En die leerlingen handelen niet naar een door ons uitgestippelde leerlijn.

En toch doen beleidsmakers, onderzoekers, journalisten en politici er veel aan om onderwijs voorspelbaar en risicovrij te maken. Input, gestandaardiseerd proces en dan rolt het product er wel uit. Altijd dezelfde kwaliteit. Net zoals in een autofabriek. Maar neem het risico weg uit kunstonderwijs en we worden een vakschool met degelijke maar voorspelbare producten.

Nee dus. (Kunst)onderwijs is risico’s nemen, een kwetsbare dialoog met je leerlingen aangaan, keuzes maken, voorlopige routes uitzetten, je einddoel niet te scherp formuleren, soms zeggen hoe het moet en het soms ook niet weten. Spannend voor leerling én leraar.

Elke dag weer prachtig (en) risicovol.

1000

maxresdefault.jpg

Gitaarleraar Maarten Vandenbemden is de 1000ste leraar DKO die zich inschreef voor de wekelijkse inspiratie van artistiekecompetenties.blog. Een fantastische gitarist én jonge leraar die vanuit goesting en onderzoek zijn lespraktijk vorm geeft. Symbolischer kan het niet.

Maarten heeft geen standaardtraject voor zijn leerlingen klaar. Veel liever zoekt hij samen met leerlingen naar hun leervraag. Hij laat zich verrassen door wat zij op de academie komen zoeken.

Hij wil de volgende jaren verschillende trajecten voor verschillende profielen van leerlingen ontwikkelen: een traject voor de klassieke concertgitarist, een voor de leerling die via youtube het instrument verkent, of een traject voor de gitarist die vanuit experiment eigen composities wilt maken.

Zoals Maarten zijn er nog vele jonge wolven. Zij brengen frisse ideeën binnen en zijn de toekomst van ons kunstonderwijs. En die toekomst oogt, daarom alleen al, bijzonder mooi.