Prachtig risico

GertBiesta.jpg

Het prachtige risico van onderwijs is de titel van een bekroond boek van onderwijsfilosoof Gert Biesta. Geen makkelijke lectuur, maar de inspanning is de moeite waard.

Onderwijs brengt altijd risico met zich mee, zegt Biesta. Onderwijs is geen interactie tussen robots, maar een ontmoeting tussen mensen. En die leerlingen handelen niet naar een door ons uitgestippelde leerlijn.

En toch doen beleidsmakers, onderzoekers, journalisten en politici er veel aan om onderwijs voorspelbaar en risicovrij te maken. Input, gestandaardiseerd proces en dan rolt het product er wel uit. Altijd dezelfde kwaliteit. Net zoals in een autofabriek. Maar neem het risico weg uit kunstonderwijs en we worden een vakschool met degelijke maar voorspelbare producten.

Nee dus. (Kunst)onderwijs is risico’s nemen, een kwetsbare dialoog met je leerlingen aangaan, keuzes maken, voorlopige routes uitzetten, je einddoel niet te scherp formuleren, soms zeggen hoe het moet en het soms ook niet weten. Spannend voor leerling én leraar.

Elke dag weer prachtig (en) risicovol.

1000

maxresdefault.jpg

Gitaarleraar Maarten Vandenbemden is de 1000ste leraar DKO die zich inschreef voor de wekelijkse inspiratie van artistiekecompetenties.blog. Een fantastische gitarist én jonge leraar die vanuit goesting en onderzoek zijn lespraktijk vorm geeft. Symbolischer kan het niet.

Maarten heeft geen standaardtraject voor zijn leerlingen klaar. Veel liever zoekt hij samen met leerlingen naar hun leervraag. Hij laat zich verrassen door wat zij op de academie komen zoeken.

Hij wil de volgende jaren verschillende trajecten voor verschillende profielen van leerlingen ontwikkelen: een traject voor de klassieke concertgitarist, een voor de leerling die via youtube het instrument verkent, of een traject voor de gitarist die vanuit experiment eigen composities wilt maken.

Zoals Maarten zijn er nog vele jonge wolven. Zij brengen frisse ideeën binnen en zijn de toekomst van ons kunstonderwijs. En die toekomst oogt, daarom alleen al, bijzonder mooi.

We zien wel

dsc_10100_dieter.jpg

Filosoof Dieter Lesage maakt in het tijdschrift Simulacrum bedenkingen bij vooropgestelde te behalen competenties in kunstonderwijs. Ik deel zijn bezorgdheid. Daarom blijven we vurig pleiten voor grofkorrelige competenties die richting geven,  inspireren … maar ook voldoende ruimte geven aan het onverwachte. Lesage gaat nog een stap verder. Als provocatie kan het volgend fragment tellen:

Ongetwijfeld bestaan er ook onderwijsmanagers die niet vreemd opkijken wanneer een (kunst)docent aangeeft dat hij de studiefiches het liefst zou voorzien van de eenvoudige notitie: we zien wel. We zien wel wat we zullen zien. We zien wel wat we zullen doen. We zien wel waar we komen. We zien wel hoe we er komen. We zien wel. Dat lijkt ongehoord, maar is dat wel zo? Moeten we niet juist leren om het leren opnieuw als een avontuur te zien? 

Meervoudig

88_2.jpg

In Het drama van de afhankelijkheid schrijft Connie Palmen:

Iemand die meerdere verhalen kent over hetzelfde thema, heeft de mogelijkheid te kiezen en zich te verzetten tegen de monolithische waarheidspretentie van het ene verhaal.

Een verhaal kan een gevangenis zijn en de enige uitweg uit die gevangenis is een ander verhaal.

Gelukkig zijn er de kunsten. Sterke kunstwerken zijn altijd meervoudig en gelaagd. Ze leren ons en onze leerlingen om andere perspectieven in te nemen. Om meerdere verhalen in hetzelfde verhaal te ontdekken. Ze dagen ons uit om in vraag te blijven stellen.

Alleen al daarom is kunstonderwijs zo waardevol.

Bill Viola

csm_1995.BV.01-1_699162b07e.jpg

Voor de derde keer zag ik The Greeting, een indrukwekkende video-installatie uit 1995 van Bill Viola. Viola maakte het medium videokunst volwassen en wordt de Rembrand van de videokunst genoemd. The Greeting is te zien in museum de Pont in Tilburg.

De scene is eenvoudig. Twee vrouwen zijn met elkaar in gesprek. Ze worden plots onderbroken als een derde vrouw in beeld verschijnt. Het fragment duurt maar 45 seconden. Maar Viola vertraagde de scene naar 10 minuten. De banale gebeurtenis wordt in slow motion geladen en rijk. De vertraging maakt je gevoelig voor details.

The Greeting is geïnspireerd op een zestiende-eeuws schilderij van Jacopa da Pontormo. Viola maakt zo een belangrijk statement: hij neemt het canon van de schilderkunst als uitgangspunt voor zijn werk. En daar voegt hij iets aan toe. Want Pontormo moest de ontmoeting nog vangen in één beeld. Viola heeft een camera ter beschikking.

Vertragen, aandacht, zin voor detail, vakmanschap, het canon kennen, eigentijds vertalen: The Greeting doet thema’s opborrelen die ook iets vertellen over sterk kunstonderwijs.

csm_1995.BV.01-2_452fb234c1.jpg

Srprs

srprs.me.png

Srprs.me is een blind break-reisorganisatie. Je boekt er een vlucht en pas op de luchthaven kom je te weten waar de reis naartoe gaat. Srprs.me vindt dat reizen weer spontaan en onverwacht moeten worden. Hun devies? Laten we stoppen met een vakantie op voorhand kapot te googelen.

Een week voor de reis krijg je de meest elementaire informatie: hoe laat het vliegtuig vertrekt en wat de temperatuur ter plekke is. En voor de rest is het spannend afwachten.

Het doet dromen van een DKO dat sprs is. De academie binnenstappen en niet weten wat je te wachten staat. Een plek waar leraren nieuwe en onverwachte reisbestemmingen voor hun leerlingen zoeken.

Avonturen tijdens de avonduren.

Ik studeer

1280x640libeer.jpg

Het verschil maken? In Knack vertelt pianist en presentator Julien Libeer hoe hij daaraan werkt. Zijn recept is eenvoudig.

Mijn dagelijkse realiteit, om eerlijk te zijn, is gesukkel. Het is nooit goed genoeg. Speel maar eens een Beethovensonate. Wat betekent dat? Hoe maak je het verschil? Er is altijd die horizon die zich verlegt. Mentaal gesproken is dit vak een brainfuck. En de enige remedie tegen compleet zot worden, is discipline. Maandag: ik studeer. Dinsdag: ik studeer. Woensdag: ik studeer. Zaterdag, zondag: ik studeer. Ik kan geen week zonder piano. Dan word ik echt zot.