Auteursarchief: Erik Schrooten

Noodzaak aanboren

Posted on by
Beantwoorden

kippenvel

Tijdens een werkmoment op de academie van Ronse brachten de collega’s woord het thema noodzaak aanboren binnen. De nieuwsgierigheid voor dit thema groeide zienderogen bij de rest van het team.

Wat bedoelden deze collega’s met noodzaak aanboren? En hoe werk je daaraan?

Je onderzoekt samen met de leerling zijn (innerlijke) drang om te creëren. Bijvoorbeeld door onderzoekende vragen te stellen.

  • Wat is voor jou belangrijk (in dit werk)?
  • Wat wil je vertellen?
  • Wat houdt je bezig?
  • Hoe wil je raken?

Of van eenzelfde orde: door leerlingen lijstjes te laten maken.

  • Waar heb ik een hekel aan?
  • Waar krijg ik kippenvel van?
  • Wat maakt me bang of ongerust?
  • Wat vind ik mooi (in het leven)?

Vanuit die rijke informatie kan de leraar gericht materiaal zoeken en ontwikkelen. Materiaal dat dicht bij de kern van de leerling ligt.

En dan kan er magie ontstaan: leerlingen die vanuit hun unieke ik creëren en uitdrukken. Energie en betrokkenheid spatten ervan af. Kippenvelmomenten.

Toeval

Posted on by
Beantwoorden

logo.gif

Een instrumentleraar vertelt:

Er stonden in mijn klaslokaal opeens vijf reuzegrote spiegels voor repetities van een dansvoorstelling. We vonden die spiegels wel iets. Hier lagen kansen voor ons volgend klasconcert. Samen met de leerlingen ben ik met de spiegels gaan experimenteren: in de ruimte zetten, verplaatsen, omdraaien, neerleggen…

We ontdekten vele interessante kansen:

  • toeschouwers konden de speler vanuit verschillende perspectieven zien;
  • vanop bepaalde plekken in het publiek was een speler enkel door een spiegel zichtbaar;
  • we onderzochten ook of het werkte om de speler achter de spiegels te zetten en de spiegels naar het publiek te richten. Zo keek het publiek naar de reacties van zichzelf. Toeschouwers werden mede-uitvoerders.

Vanuit dit toeval ontstond de voorstelling spiegelbeeld.

Serendipiteit heet dat: de kunst van een ongezochte vondst. Ontdekkingen doen door benieuwd en open het onverwachte te laten binnenkomen. Vele ontdekkingen zijn bij toeval gedaan: Amerika, röntgenstraling, champagne, Post-its en vele doorbraken van Nobelprijswinnaars. De schilder Kandinsky ontdekte de schoonheid van abstracte schilderkunst toen hij gegrepen werd door een raadselachtig, prachtig doek in zijn atelier: een doek van zijn hand dat op zijn zijkant tegen de muur stond.

Feedback

Posted on by
Beantwoorden

feedback

Pedagoog John Hattie is een belangrijke onderzoeker. Hij legde aan de hand van analyses van vele onderwijskundige studies bloot wat wel en niet werkt in onderwijs.

Feedback geven staat bovenaan in zijn lijsten. Weinig dingen hebben zoveel effect als terugkoppelen. Vele leraren DKO doen dat iedere dag weer. En dat is sterk.

Hattie kon ook te pakken krijgen wanneer die feedback echt werkt. Sterke feedback bestaat uit drie elementen:

  1. je koppelt terug over wat je net gezien hebt;
  2. je geeft tips of vertelt wat de volgende stap is;
  3. en je geeft aan hoe het eindproduct er in ruwe lijnen kan uitzien.

Simpel? Als je dit bewust en altijd wil doen, vraagt dit heel wat discipline.

Metaforen

Posted on by
Beantwoorden

aardappels-zak-748.jpg

Ik beken. Ik pik graag metaforen van collega’s. Stelen in de beste betekenis van het woord. Zoals deze:

Dit klinkt als een patattenzak die van de trap afrolt.   (merci Tom)

Eerst zie je dan een glimlach op het gezicht van de leerlingen. Wat zegt die nu? En daarna volgt het inzicht dat een passage niet sprankelend en gearticuleerd gespeeld is. Werkt.

Ook leraars zang hebben een ongelofelijk arsenaal aan metaforen. Omdat hun instrument niet zichtbaar is, moeten ze wel. Voorbeelden?

Je swingt als een wasmachine: je speelt technisch juist maar het mist ziel en feel.

Zing over de wasdraad: beeld je in dat je kin over een wasdraad hangt en er niet vanaf mag glippen. Alles wat je zingt moet je over die wasdraad heen gooien.

Zing als vers gezette koffie, niet als koffie die je net hebt opwarmd: zing alsof het de eerste keer is dat je die woorden in je mond neemt.

Metaforen en vergelijkingen, beeldrijke en competentiegerichte interventies die bij kunstonderwijs passen…

…en die wat lichtheid aan het academiebestaan geven.

Delen = vermenigvuldigen

Posted on by
Beantwoorden

delen-is-vermenigvuldigen.jpg

Al drie projectjaren kijk ik vol bewondering naar de ideeën en materialen die leraren DKO ontwikkeld hebben. On-ge-lo-fe-lijk. Ons onderwijs zou nog straffer zijn, mochten we meer met elkaar delen.

Delen om te vermenigvuldigen: met collega’s samenzitten, een thema in het midden leggen, het daar samen over hebben en zo leren.

  • Hoe spreken we de kunstenaar aan?
  • Hoe pakken we op een efficiënte manier vakmanschap aan?
  • Hoe maak je van een groep een samenwerkende groep?
  • Welke beelden, metaforen gebruik je om je verhaal te vertellen?
  • Of nog concreter: hoe leer je een hopfiguur aan?

De vakgroep AMV van het NIKO is zo’n lerende gemeenschap. Met veel liefde en geloof in het samen-delen worden ideeën en werkvormen besproken en in de cloud gedeeld. Iedereen wordt er beter van: de leraren, de school en vooral de leerlingen.

Mag ik uw stuk spelen?

Posted on by
1

accordeonklas karin van steenlandt

De lerares accordeon van de academie van Ronse organiseerde vorige week een concert waarop haar 24 leerlingen eigen werken speelden. Ze vertelde er tijdens een vormingsmoment met veel enthousiasme over:

Bijna alle leerlingen vonden het geweldig om eigen composities te maken. Maar één leerling had het moeilijk met die vrijheid. Die heb ik dan ook met rust gelaten.

Ik vond het interessant dat de leerlingen zonder partituur speelden. Ze maakten echt contact met het instrument en de klank. Heel dichtbij.

Ik gaf meestal een duidelijke opdracht. Voor de beginners was dat bijvoorbeeld: maak iets van acht maten, begin met do en eindig met do. De meeste leerlingen kwamen dan met een kleine muzikale cel naar de les. Daar zijn we mee aan de slag gegaan: puzzelen, versterken, toevoegen, afwerken en podiumklaar maken. De middelbare graden zochten ook een passende begeleiding. Als dat nodig was, gaf ik ook vaktechnische kaders mee: opbouw van akkoorden, graden akkoorden, doorgangsnoten…

Sommige leerlingen gebruikten hele complexe ritmes. Die zouden ze nooit van een partituur kunnen spelen.

Een aantal leerlingen vertelden tijdens het concert hoe hun compositie tot stand gekomen was. Anderen waarom ze een titel gekozen hadden.

Het mooiste moment? Na het concert vroeg een leerling aan een andere: Mag ik uw stuk spelen?

Wat wil je nog meer?

 

Discipline als tweede natuur

Posted on by
Beantwoorden

Discipline

Opvallend dat sinds kort – ook in Nederland – het woord discipline weer hot is. Filosofe Marli Huijer schrijft in haar boek discipline, overleven in overvloed het volgende over schrijver Arnon Grunberg.

Aan Grunberg werd gevraagd hoe hij naast het schrijven van zijn romans en artikelen er toch nog in slaagde om dagelijks een column voor de Volkskrant aan te leveren.

Discipline. Als je dagelijks een column schrijft, leef je daarvoor. Zoals je denk ik ook voor je kind leeft als het net geboren is. Dat gaat vanzelf. Aan vakantie doe ik niet. Omdat het daarna te veel moeite kost om de draad weer op te pakken. Het is net als marathonlopen. Als je stopt met trainen krijg je onmiddellijk achterstand.

Voor Grunberg is discipline een tweede natuur geworden. Ontstaan uit zijn genen én zijn opvoeding: nature en nurture.

Een competenties die we onze leerlingen voor het leven kunnen meegeven.

Opdrachten voor kunstenaars

Posted on by
Beantwoorden

screensnapshot-29-11-2014-12-39-05.jpg

Leraren muziek zijn sterk in vakmanschap. Ze kunnen op een systematische en efficiënte manier een techniek aanleren. Vakwerk!

Maar ze hebben in mindere mate geleerd hoe ze de kunstenaar kunnen aanscherpen. Leraren beeld hebben daar meer ervaring mee. Ze weten dat goed uitgekozen opdrachten het verschil maken. Zo’n opdracht ontwikkelen is een kunst op zich.

Een opdracht voor kunstenaars:

  • ontstaat vanuit een goed omschreven doel;
  • daagt uit door een scherpe afbakening;
  • en laat meerdere oplossingen toe.

Tijdens een vorming op de lerarenopleiding van de Mad-faculty Hasselt daagden we studenten uit om opdrachten te analyseren die ze tijdens hun opleiding gekregen.

Hier een mooi voorbeeld: Juweel van de dag

Studenten juweelontwerp moesten een sieraad ontwerpen met een voorwerp uit het dagelijks leven. Studenten leerden zo om anders en breder naar juwelen te kijken en het onverwachte een plek te geven in hun ontwerpen.

Helder doel, duidelijk afgebakend en toch open.

En welke opdrachten heb jij onthouden?

Falen als kans

Posted on by
2

9789401434843.jpg

De Koninklijke academie Beeldende Kunsten in Den Haag doet een opmerkelijk experiment. Studenten mogen een mislukt werk presenteren. De beste mislukking krijgt een artikel in een kunsttijdschrift. Bij nader inzien een meer dan relevante oefening.

We citeren de medewerkers uit Den Haag:

Mislukken mag in de kunst. Dat is onvermijdelijk want twijfel wordt gezien als een positieve basishouding: je kunt als kunstenaar niet de onzekerheid wegsnijden en alleen de zekerheid houden.

Wij houden van falen:

  • een werk dat mislukt maar in zijn mislukken iets anders is geworden, interessanter;
  • een werk waarin twijfel centraal staat;
  • een plan dat zo groots is dat het gedoemd was te mislukken. Maar zo’n grootste poging is utopische heldendaad.

Wat voor kunstenaars geldt, geldt ook voor leraren in de kunsten. Een academie mag ook een plek zijn waar nieuwe didactische pistes onderzocht worden. Een plek waar risico’s genomen worden. Soms met succes, soms ook niet. Maar altijd in beweging.

De directeurs van de pilootacademies hebben dat begrepen.

Rubik’s kubus

Posted on by
Beantwoorden

rubiks.jpg

Blijven focussen op de rollen en niet in oude patronen vervallen. Het vraagt je voortdurende aandacht. Ook de leraren van de academie van Roeselare hadden die ervaring.

Een lerares vertelde dat ze een lijst met de rollen en sleutelcompetenties binnen handbereik had. In het oog, in het hart. En dat werkte! De knoop in haar zakdoek.

Andere opties:

  • de landkaarten in groot formaat aan de muren;
  • de zes rollen als achtergrond van de pupiter;
  • een kaartje dat je herinnert aan de uitdaging die je voor ogen had;
  • of Rubik’s kubus: in de kleuren van de rollen.