Ogen toe

Ogen dicht.png

Een lerares viool stelde vast dat ze altijd weer keek naar het technische aspect: de boogstreek die niet juist is, een foute vingerzetting, de duim die niet op de juiste plek staat…

Die obsessie maakte haar blind voor andere elementen. Ze hoorde niet meer dat het – ondanks die onorthodoxe houding – best wel goed klonk. Of dat de leerling er toch wel in slaagde om een publiek mee te nemen in een verhaal.

Haar oplossing? Doe af en toe je ogen toe zodat je niet ziet wat er technisch fout gaat. En richt je op hetgeen je hoort. Gegarandeerd dat je dan andere dingen opmerkt.

Doelbewust trainen

piek-800x445.png

Anders Ericsson en Robert Pool beschrijven in hun boek Piek hoe gewone mensen buitengewoon kunnen presteren. De kern van hun betoog? Altijd maar herhalen heeft weinig effect. Je haalt er hooguit een gemiddeld niveau mee.

Daar tegenover stellen ze het concept van doelbewust trainen. De ingrediënten?

  • duidelijke en bewuste doelen stellen;
  • geconcentreerd oefenen;
  • directe feedback krijgen;
  • de lat steeds hoger leggen.

Het boek ontkracht de talentmythe. Toppresteerders hebben niet uitzonderlijk veel talent. Wat hen wel onderscheidt, is doelgerichte training en hard werken. Dat is het talent waarmee ze het verschil maken.

Natuurlijk erkennen de auteurs de invloed van aangeboren eigenschappen. Met 1m60 zal je geen basketter in de NBA worden. Maar het boek is toch op de eerste plaats een pleidooi voor doelbewuste trainingsprincipes.

Groeten van het rode autootje

xxl.jpg

Muzikante en vormgeefster Sonja van Hamel stuitte twaalf jaar geleden op een ansichtkaart met een rood autootje. Dat autootje had een magnetiserende werking op haar. Vanaf dan zocht ze op elke vlooienmarkt, in elke kringwinkel naar ansichtkaarten met rode auto’s.

In het boek Groeten van Het Rode Autootje toont Sonja een selectie van de leukste kaarten. Het autootje vertrekt in Amsterdam en maakt uitstappen naar het strand, de Alpen, Berlijn, Londen, Frankrijk en Spanje.

Ook wij zoeken naar rode autootjes, de opvallende unieke vingerafdruk van onze leerlingen. We geven taal aan die eigenheid en begeleiden die uniciteit doorheen de vijf artistieke gebieden.

data20940256-eaefe3.jpg

Professionele dwarsdenkers

dwarsdenkers_fb.jpg

Past het woord gewaagd bij jou? Zeg je graag vrijuit je mening? Kan het je niet altijd schelen hoe anderen naar je kijken? Ben je graag anders dan de rest? … dan ben je misschien een dwarsdenker.

In het kunstonderwijs werken vele dwarsdenkers. Zeker meer dan in een gemiddeld bedrijf. En die hoge densiteit maakt het werk op de academie best wel pittig: hevige discussies, onverwachte kronkels, grote emoties, botsingen, doordrammen. Ik leef mee met directeurs van academies. Het is niet makkelijk om dat te hanteren.

De keerzijde is dan weer even mooi. Dwarsdenkers maken ons kunstonderwijs avontuurlijk en risicovol. Onvoorspelbaar ook.

En daar kunnen onze leerlingen hun profijt uit halen. Hier leer je, gevoed door een professionele dwarsligger, met een andere blik kijken. Hier kan je nog doordrammen over een (on)belangrijk detail en een ongezouten mening ventileren.

Heerlijk tegendraads.

Curling

curling.jpg

Ken je curling? Een dikke schijf wordt door een speler over het ijs geschoven. Teamgenoten staan als gekken met borstels het ijs op te poetsen zodat de schijf dichter bij het doel zou landen.

Deze sport is ook een metafoor voor een bepaalde aanpak in onderwijs: het leerpad van leerlingen maken we soms te glad. We borstelen alle hobbels weg.

En dat is geen goede zaak. Betuttelen, verwennen, teveel voor ze doen … het helpt leerlingen niet om verantwoordelijkheid op te nemen en te leren.

Wat hebben we dan wel te doen? Leer leerlingen dat hobbels erbij horen. Geef hen verantwoordelijkheid. Laat ze af en toe (zachtjes) op hun bek gaan.

En wees ook een warme backup als het even te zwaar is.

Mijn fout

In mijn eerste jaar als gitaarleraar was ik een lightversie van mijn docenten van het conservatorium. Ik merkte dat dat niet werkte: feedback die niet gepast was, thema’s die te specialistisch waren, een muziekkeuze die te hoog gegrepen was …

De conclusie na dat eerste jaar? Het roer omgooien.

Eén oefening veranderde mijn lespraktijk fundamenteel. Ik daagde mezelf op een radicale manier uit: elke fout die een leerling maakte, was mijn fout. Zo ging ik op zoek: hoe kan ik het anders aanpakken? Nieuwe invalshoeken, andere feedback, gepaste materialen, andere volgordes … ontstonden. Met vallen en opstaan.

Je hebt veel (met ons) geëxperimenteerd, zei een leerling daar achteraf over. Ik moest even slikken van deze opmerking.

Maar daarna ontving ik deze feedback als een groot compliment.

Mogelijke leerwegen

Artistieke leerweg .jpeg

Bij sommigen leeft het verlangen om processen in het kunstonderwijs te pakken krijgen. Dat mondt dan uit in modellen en teksten die aangeven welke lineaire stappen leerlingen moeten zetten: stap 1, stap 2 …

Dit soort leerlijnen zijn vooral geruststellend voor de ontwerpers: we hebben het onder controle. De werkelijkheid is helaas (sorry fout) gelukkig anders. Artistieke processen zijn ingewikkeld, chaotisch, persoonlijk en onvoorspelbaar.

Je kan hoogstens mogelijke leerwegen uitdenken. En dan onderzoeken of je daar iets mee kan in een bepaalde context. De volgende maanden zullen we op heel wat academies voorzichtig zulke oefeningen maken. 

 

Hoogwaardig vakmanschap

33416176324_22020d15b2_o.jpg

Muziekboeken insinueren dat je met hun methode in enkele maanden een instrument kan leren spelen. We weten natuurlijk beter: een lange leertijd is noodzakelijk.

Hoogwaardig vakmanschap gaat vooral om kennis die niet in een boek staat. Richard Sennet noemt dit belichaamde kennis. Kennis die voortvloeit uit de intuïtieve samenwerking van lichaam en geest.

Daarom blijft het essentieel dat een meester zijn gezellen met regelmaat ontmoet. En dat ze samen de mogelijkheden en grenzen van instrument, materialen en gereedschappen verkennen.

Deze ontmoeting gaat verder dan de traditie herhalen. Want het stoffige imago van de ambachten hebben we achter ons gelaten. Nieuw vakmanschap zoekt naar uniciteit, maatwerk en innoverende technieken. Het nieuwe ontstaat in een creatief spel tussen een leerling met nieuwe ideeën en zijn leraar. Hoogwaardig vakmanschap.

Op een podium of tentoonstelling is dit proces naar hoogwaardig en nieuw vakmanschap niet altijd zichtbaar. In de ateliers/ klassen op de academie des te meer.

Maak het met kunstenaars

rixt-hulshoff-pol-hanna-piksen-maak-het-met-kunste.jpg

Maak het met kunstenaars is één van de meest inspirerende kunsteducatieve boeken die ik de afgelopen jaren in mijn handen kreeg. Al meer dan tien jaar organiseert het Stedelijk Museum in Amsterdam wekelijks workshops over kunstenaars. Het boek is daar een neerslag van. 

Uitgangspunt is altijd een kunstenaar of een onderzoeksvraag die zijn/ haar werk oproept. De kunstenaar gidst je naar je eigen stijl, taal, vondsten en antwoorden.

open-uri20140109-351-1dc9xf5-300x198.jpgEen voorbeeld? Fotografe Marijke Van Warmerdam kijkt altijd vanuit een ander perspectief naar de wereld. Ze gebruikt daarbij een videocamera, fototoestel of een spiegel. Je wordt uitgedaagd om met een spiegel erop uit te trekken: loop door een park of museum en gebruik de spiegel om nieuwe hoeken te ontdekken.

Leraars beeld, dans en woord vinden dit soort opdrachten vanzelfsprekend. Voor leraren muziek zijn dit minder courante praktijken. En toch is de transfer niet zo moeilijk. Wie de kwaliteit van een componist of werk kan beschrijven en wat creatief vermogen heeft, is vertrokken.

  • Het Requiem van Mozart? Welk werk componeer jij voor de begrafenis van …?
  • Le Sacre du printemps van Stravinsky? Hoe verklank je de oerkracht van de natuur?