Een leraar klarinet vertelde dat sommige leerlingen naar zijn les kwamen om bij te praten en hun hart te luchten.
Hij had het daar best moeilijk mee. Hij zag zijn contactmomenten vooral als een werkplaats waar getraind en bijgestuurd wordt.
Hoe zien jouw lessen eruit?
En hoe zou je het graag hebben?
Bach heeft op academies een symboolfunctie gekregen in de discussie rond competenties:
Een blik op de competentielijsten van het ministerie en van verschillende pilootscholen geeft een antwoord.
Natuurlijk blijft het o zo waardevol om leerlingen kennis te laten maken met grote en voor hen onbekende muziek. Dat hebben we te doen. Maar om Bach voor iedereen verplicht te maken? Nee, dat is geen maatwerk.
Een lerares beeld van het conservatorium van Hasselt vertelde dat ze het moeilijk had met de talige kant van competenties. Werken met woorden was niet haar ding. Daarom had ze ook voor beeld als uitdrukkingsvorm gekozen.
De artistieke barcode is zo’n concept dat beelddenkers wél aanspreekt.
Ook de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten zocht naar beeldendrijke evaluatievormen. Hier enkele voorbeelden:
Het is niet eenvoudig om steeds weer andere invalshoeken op te zoeken. We lopen zo snel vast in patronen. We doen de dingen uit gewoonte weer zoals we ze al ooit gedaan hebben. Terwijl het in de wereld-voorbij-die-patronen pas echt interessant wordt. Daar ontstaan de nieuwe, bijzondere en verfrissende ideeën.
Kunstenaarskwaliteiten van onze leerlingen uitdagen betekent ook: hen naar een zone van naaste verbeelding te begeleiden.
Op zoek gaan naar meerdere opties is daarbij een interessante techniek. Je legt op hoeveel ideeën je wil horen of zien. Je vraagt een leerling om een passage vijf keer anders te spelen. Je daagt een leerling uit om minstens drie verschillende voorbereidende schetsen te maken.
Of om het met oud Joods spreekwoord te zeggen:
Als je de keuze hebt tussen twee ideeën, kies dan voor het derde.
Onderzoeker Paul Ekman stelde via een beroemde studie van gezichtsuitdrukkingen vast dat er zes universele basisemoties zijn: angst, verbazing, geluk, woede, walging en verdriet.
Je zou deze emoties kunnen vergelijken met de basiskleuren. Elke andere emotie kan je met een mix van deze basisemoties samenstellen. Ik voel bijvoorbeeld nu, terwijl ik deze tekst neerschrijf, een combinatie van geluk, verwondering en een beetje angst.
Vele leraren woord gebruiken deze set emoties om invulling te geven aan teksten:
Zet hier eens woede op… Probeer eens een kanteling naar angst…
De oefening doet wonderen omdat een uitvoering met deze eenvoudige ingreep energie krijgt.
En de stap daarna? Verbondenheid creëren met je eigen unieke gevoelens.
Wat betekent die voor jou? Welke emoties roept dit op? Hoe kan je dit hoorbaar, zichtbaar maken?
Kan je het maken om leerlingen verschillend te beoordelen? Een interessante kwestie.
Ze kijken naar elkaar en zullen zeker protesteren als een medeleerling een makkelijker of een heel ander pakket mag oppakken.
Die vrees is begrijpelijk… als je dit vanuit het klassieke perspectief van evalueren om te vergelijken bekijkt.
Is je insteek evalueren om te ontwikkelen, dan reageer je anders: een evaluatie wil op de eerste plaats een interventie zijn waaruit een leerling kan leren. Of de ene leerling een bepaald facet beter kan dan de andere is dan niet het belangrijkste. Waar het wel om gaat? Of een leerling vanuit de evaluatie zijn leren verder kan oppakken.
Maar in de harde wereld van bijvoorbeeld de muziek- en danswedstrijden wordt er toch wel vergeleken?
Dat is inderdaad zo. Vergelijkende evaluaties kunnen gebruikt worden voor leerlingen die de stap naar het hoger kunstonderwijs willen zetten. Maar beperk deze aanpak tot een groep leerlingen die hiervoor kiest. Ook dat is maatwerk.
Ik keek wel even op toen een innovatieve leraar gitaar bekende dat hij zijn leerlingen ook Sagreras laat spelen. Voor wie de boeken van Sagreras niet kent: ze zijn vergelijkbaar met de taaie studies van Czerny voor piano. De boodschap is duidelijk: ook in een creatieve context is vakmanschap noodzakelijk.
Maar nu wordt het pas echt interessant. Hij laat die werken niet van een klassieke partituur spelen maar maakt er akkoordenschema’s van.
Deze studie 46 ziet er bij hem dan zo uit:
De voordelen van de tweede partituur zijn uitermate interessant:
Of hoe een uitgebeende partituur de vakman én de kunstenaar uitdaagt.
Sagreras zou er zeker mee akkoord gaan;-).
Kunnen we wel kunstenaars maken? Dat was de intrigerende vraag die een leraar van de academie van Lier op tafel legde. In heel zijn lange carrière had hij geen leerlingen opgeleid die echte kunstenaar geworden waren. En vanuit zijn hele strenge norm, was dit een eerlijke conclusie.
Maar moeten we daarom de rol kunstenaar naast ons neer leggen? Nee, natuurlijk niet. Kunstenaarskwaliteiten aanscherpen is een kerntaak van kunstonderwijs.
De artistieke landkaart van de rol kunstenaar is misschien een interessante richtingaanwijzer.
De academie is een plek die sterk naar binnen én naar buiten gericht is.
Naar binnen: een academie zien we als een vrijplaats waar kunstenmakers in alle veiligheid kunnen experimenteren.
School is afgeleid van het Griekse woord scholè : vrije tijd. De school is van oudsher bedoeld als een plaats waar de tijd vrij gemaakt wordt. Het is een plek waar leerlingen vrijgesteld zijn van de verplichting om productief werk te leveren. Een plek waar het over dingen kan gaan die niet direct nuttig en noodzakelijk zijn.
Naar buiten: een academie is verweven met de omgeving. Ze heeft invloed op de kunstbeleving en -beoefening in de regio. Een academie wil uitstralen, zich tonen en iets betekenen voor de eigen gemeenschap.
Meer weten? Lees dan Apologie van de School van Jan Masschelein en Maarten Simons.
Blijf met je poten van mijn partituur af! Igor Stravinsky
Doe iets! Je gaat het toch niet precies spelen zoals ik het opgeschreven heb! Frans Liszt
Moeten we een partituur/ tekst als een relikwie behandelen? Of is dit werkmateriaal waarmee je kan en mag spelen?
De leraren klassiek zijn getraind om de partituur en de componist trouw te volgen. En dat heeft zijn waarde.
Andere domeinen gaan hier heel anders mee om: leraren woord herwerken teksten, zetten ze naar hun hand en die van hun leerlingen. En dat durven ze zelfs met Shakespeare.
Het lijkt me, in een pedagogische context, interessant als we ons die vrijheid ook meer zouden toe-eigenen. Hier liggen kansen om de kunstenaar in de leraar en de leerling uit te dagen…
Ook stof om in deze blog verder te ontwikkelen. Op avontuur met een partituur.
artistieke competenties 