Auteursarchief: Erik Schrooten

Onderzoeksvragen met een hoek af

Posted on by
Beantwoorden

maakhetmetkunstenaars.jpg

Waarom een les niet starten met een onderzoeksvraag?

In het lager- en secundair onderwijs is dat een courante werkwijze: leerlingen krijgen een inspirerende vraag en nemen dan de tijd om daar antwoorden op te formuleren.

Ook voor kunstonderwijs liggen hier interessante mogelijkheden. En laten we er onmiddellijk maar een artistieke onderzoeksvraag van maken. Vragen met een twist,  of een hoek af.

In het boek Maak het met kunstenaars van het stedelijk museum Amsterdam vind je schitterende voorbeelden. Een kunstenaar is telkens het uitgangspunt voor een opdracht. Een speelse en uitnodigende vraag zorgt voor goesting. De kunstenaar voor de inspiratie:

  • Hoe ontwerp je samen een letter (en doorsta je de groeipijn)? (Moniker)
  • Hoe smaakt jouw sjaal? (Kaartje Martens)
  • Hoe maak je van een vuilniszak een maatpak? (Victor & Rolf)
  • Kun je meer tekenen dan je ziet? (Jan Rothuizen)
  • Wat is jouw ding in de toekomst? (Joep Van Lieshout)

Voorbeelden voor muziek? Ik doe een snelle brainstorm:

  • Hoe componeer je muziek waar zelfs je broer rustig van wordt? (Arvo Pärt)
  • Hoe klinkt een peer? (Erik Satie)
  • Hoe kan een simpel volksliedje klassieke muziek worden? (Bela Bartok)

En heb jij mooie voorbeelden? Deel ze op deze blog…

Ons vak is mooier geworden

Posted on by
Beantwoorden

cazacumic.jpg

Een leraar piano getuigt:

Na 12 jaar zoeken heb ik eindelijk het goede gevoel te pakken in het lesgeven.  

Daar waar we vroeger een strijd moesten aangaan met de leerlingen om de traditie in ere te houden en het niveau van het repertoire op peil te houden, werken we nu echt aan leerlinggericht lesgeven.

De sfeer op de evaluatieconcerten is opperbest. Die concerten zijn divers en rijk. En de leerlingen zijn daarbij de grote winnaar. Iedereen speelt op zijn niveau een mooi concert. Geen moegestreden leerlingen die met hun laatste krachtinspanning dat moeilijke repertoire komen afhaspelen. Leerlingen die zichzelf kunnen zijn en die authentiek kunnen musiceren met materiaal waar ze zelf achter staan. Het levert veel warmte en tevreden blikken op. Leerlingen spelen nu niet alleen stukken. Ze maken ook al eens iets, ze gaan creatiever aan de slag, sommigen spelen en zingen tegelijkertijd.  

De energie om op deze weg verder te zoeken is op onze academie groot. Het kan alleen maar beter. Van binnen uit zijn we aan het hervormen. Het komt van onszelf door de grote vrijheid binnen het open concept van de artistieke competenties. 

We zijn vandaag weer meer kunstenaar geworden en tegelijkertijd meer pedagoog. De routine is weg. Met de sterke traditie in het achterhoofd zetten we onze oren en ogen weer open naar wat elke leerling te bieden heeft.

Ons vak is veel mooier geworden.  

Aandachtsboog

Posted on by
2

aandachtig-luisteren.jpg

In Knack vertelt pianist Julien Libeer over aandacht. We lijden allemaal onder een verknipte aandachtsboog. Luisteren naar klassieke muziek vraagt zo veel aandacht dat het niet meer van deze tijd lijkt.

Ik hoor veel mensen klagen over het feit dat ze het niet meer kunnen: hun aandacht erbij houden. We moeten daar iets aan doen. Niet alleen omdat we naar Beethoven moeten blijven luisteren. 

Zonder diepgang komen we er niet. Zelf begon ik met iedere dag vijf zinnen over te schrijven in schoonschrift, zo mooi als ik kan. Het idee om kinderen te leren schrijven op een toetsenbord vind ik complete waanzin. Ik weet niet waar ik het gelezen heb, maar intelligentie construeer je via de zintuigen. Als je geen echte materialen voelt, als je niet leert met je handen te schrijven, muziek te maken, te tekenen, dan mis je een dimensie van het mens-zijn. Ik weet niet wat er met de mens en zijn empathie gebeurt, als we alles door een soort virtuele realiteit zullen duwen. Het is niet alleen de vraag welke wereld we onze kinderen nalaten, maar ook welke kinderen we aan onze wereld nalaten. 

Lichtste inkt

Posted on by
3

opschrijven.jpg

Evaluatie is niet enkel iets voor het einde van het schooljaar. Evalueren doe je voortdurend. Telkens je feedback geeft, ben je aan het evalueren. Om leerlingen zo aan te zetten tot ontwikkeling.

Dagelijks informatie verzamelen is daarbij een interessante en noodzakelijke praktijk. Je sprokkelt observaties, opmerkingen en indrukken: een leerling maakt opeens een grote sprong voorwaarts. Een andere loopt steeds op hetzelfde probleem vast en kan dat opeens helder benoemen …

Dit noemen we betekenisvolle momenten. Het is belangrijk dat je die noteert. Want de lichtste inkt gaat langer mee dan het beste geheugen.

Daarom volgende gouden tip: neem na een lesdag 5 minuten de tijd om enkele dingen te noteren die opgevallen zijn. Evaluatiefiches invullen wordt achteraf zoveel makkelijker.

Ontstaansproces onderzocht

Posted on by
2

gie_bogaert.jpg

Universiteit Antwerpen volgde drie jaar de werkwijze van schrijver Gie Bogaert. Zijn handelingen op de computer werden bijgehouden en geanalyseerd. Dat leverde interessante informatie op over zijn werkwijze en het ontstaansproces van een artistiek product.

Belangrijkste conclusie: ongeveer 40 procent van de woorden die Bogaert neerschreef, schrapte hij. Dit bevestigt nog maar eens wat vele makers al weten: een kunstwerk ontstaat door een (eindeloos) proces van schrappen en schaven: less-les les.

Nog een interessante vaststelling: Bogaert schreef het  boek niet van bladzijden 1 naar bladzijde 100. Hij sprong constant heen en weer tussen de verschillende hoofdstukken.

Het meest verrast was Bogaert over zijn schrijftempo. Slechts 2,9 woorden per minuut. Kwaliteit vraagt tijd.

Boekenplank

Posted on by
1

Zin om te lezen? Hier mijn boekenplank artistieke competenties. Boeken die mij inspireerden om de artistieke rollen beter te leren kennen.

kunstenaar
vakman
performer
onderzoeker

samenspeler

Japans vakmanschap

Posted on by
Beantwoorden

telraam.png

Tijdens de gitaarles vertel ik het verhaal van een Japans gitarist. Onder zijn pupiter had deze virtuoos een telraam laten monteren om zijn vakmanschap te vergroten.

Als hij geconfronteerd werd met een moeilijke passage in een partituur gebruikte hij dat telraam met tien bolletjes. Hij schoof één bolletje naar rechts als hij de moeilijke passage een eerste keer juist kon uitvoeren. Ging de tweede keer ook goed, een twee bolletje. Maar als er de derde keer een fout in sloop, schoof hij alle bolletjes weer naar links. En het spel begon van voor af aan.

Vakmanschap betekende: de tien bolletjes aan de rechterkant krijgen.

Trainen tot het helemaal af is.

Harde en zachte competenties

Posted on by
2

screensnapshot-11-05-2016-10-29-15.jpg

Vakmanschap bestaat uit harde competenties. Deze competenties vereisen een hoge mate van precisie. Het zijn bekwaamheden die iedere keer zo correct en identiek mogelijk moeten uitgevoerd worden. Er is meestal maar één weg naar het ideale resultaat. Harde competenties moeten lopen als een Zwitsers horloge: betrouwbaar, accuraat, voorspelbaar en automatisch zonder de minste hapering.

De andere rollen vragen eerder zachte competenties. Hier is eerder flexibiliteit nodig. Zachte competenties ontwikkel je door spel. Je verkent je grenzen in veranderlijke situaties door steeds weer nieuwe en lastige hindernissen te leren overwinnen. Een leraar maakt zich dan ook niet druk om foutjes. Het belangrijkste is dat leerlingen durven uitproberen en leren omgaan met andere contexten.

De twee goed onderscheiden, is de boodschap. Harde en zachte competenties vragen elk een eigen aanpak.

Bijzonder repertoire

Posted on by
1

Koffiekletsmuziek.jpg

Een leraar uit de academie van Roeselare deelt het repertoire dat zijn leerlingen spelen toch wel op een hele originele manier in:

  • koffiekletsmuziek: muziekwerk dat de leerling zonder moeite, met de ogen dicht kan spelen;
  • gebruikstukjes: muziekwerk dat de leerling uit het hoofd kan spelen en dat hij op elk moment zomaar uit zijn hoed kan toveren;
  • doe-het-zelfmuziek: muziekwerk dat de leerling zelfstandig mag instuderen (en waarvan de leraar weet dat dat een haalbare kaart is);
  • luistermuziek: muziekwerk dat de leerling zonder bladmuziek van bijv. youtube kan instuderen.

Achter deze vrolijke woorden schuilt een sterk concept dat leerlingen uitdaagt om op een veelzijdige manier een repertorium uit te bouwen.